Trí tuệ nhân tạo (AI) và thương mại điện tử đang mở ra cơ hội chưa từng có để doanh nghiệp nhỏ và vừa mở rộng thị trường, nâng cao năng suất và tối ưu chi phí. Tuy nhiên, theo TS. Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP. Hà Nội (HANOISME), rào cản lớn nhất hiện nay không nằm ở công nghệ, mà ở năng lực quản trị và khả năng chuyển AI thành giá trị kinh doanh thực chất.
Trước thềm Diễn đàn Kinh tế Thủ đô năm 2026 với chủ đề "Ứng dụng AI và thương mại điện tử - Chìa khóa phát triển doanh nghiệp thời đại số", Doanh nhân & Công lý đã có cuộc trao đổi với TS. Mạc Quốc Anh về những "điểm nghẽn" khiến nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn chưa thể khai thác hiệu quả AI; vai trò của thương mại điện tử trong mục tiêu tăng trưởng hai con số cũng như kỳ vọng xây dựng một diễn đàn hành động, nơi các cam kết được chuyển hóa thành kết quả cụ thể.
"Điểm nghẽn lớn nhất không phải doanh nghiệp chưa biết AI, mà là chưa chuyển được công nghệ thành năng lực cạnh tranh thực sự".
- TS. Mạc Quốc Anh -
Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP. Hà Nội (HANOISME )
PV: Từ thực tiễn đồng hành với cộng đồng doanh nghiệp Thủ đô, ông đánh giá đâu là những điểm nghẽn lớn nhất khiến nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn chưa thể ứng dụng AI và thương mại điện tử một cách hiệu quả?
TS. Mạc Quốc Anh: Từ thực tiễn đồng hành với cộng đồng doanh nghiệp Thủ đô, tôi cho rằng điểm nghẽn lớn nhất không phải doanh nghiệp chưa biết đến trí tuệ nhân tạo hay thương mại điện tử, mà là chưa chuyển được công nghệ thành năng lực kinh doanh thực sự.
Hiện nay, nhiều doanh nghiệp đã sử dụng chatbot, phần mềm tạo nội dung, quảng cáo số hoặc mở gian hàng trên các sàn thương mại điện tử. Tuy nhiên, các công cụ này vẫn hoạt động rời rạc, chưa gắn với chiến lược phát triển, quy trình vận hành, hệ thống dữ liệu và mục tiêu tài chính cụ thể. Đầu tư công nghệ vì thế chưa đồng nghĩa với việc tạo ra năng suất hay lợi thế cạnh tranh.
🔍 Ba điểm nghẽn cốt lõi
Điểm nghẽn đầu tiên là tư duy quản trị. Không ít lãnh đạo doanh nghiệp vẫn coi AI là việc của bộ phận công nghệ hoặc marketing, trong khi AI phải phục vụ trực tiếp cho bán hàng, chăm sóc khách hàng, quản trị chi phí, sản xuất, kiểm soát chất lượng và ra quyết định. Khi người đứng đầu chưa xác định rõ bài toán cần giải quyết, doanh nghiệp rất dễ đầu tư theo phong trào, có thêm phần mềm nhưng không có thêm năng suất, thậm chí còn phát sinh thêm chi phí và sự phức tạp trong quản trị.
Điểm nghẽn thứ hai là dữ liệu phân tán, thiếu chuẩn hóa. Dữ liệu khách hàng, bán hàng, kho, kế toán và chăm sóc sau bán hàng thường nằm ở nhiều hệ thống khác nhau, không liên thông, thậm chí còn được quản lý thủ công bằng các tệp riêng lẻ. AI chỉ tạo ra giá trị khi dữ liệu đủ đúng, đủ sạch, có cấu trúc và có quyền sử dụng rõ ràng. Dữ liệu đầu vào không bảo đảm chất lượng có thể khiến doanh nghiệp không chỉ nhận được kết quả thiếu chính xác mà còn ra quyết định sai nhanh hơn.
Điểm nghẽn thứ ba là thiếu nhân lực có khả năng kết nối bài toán kinh doanh với giải pháp công nghệ. Doanh nghiệp nhỏ và vừa khó tuyển dụng chuyên gia AI với chi phí cao, trong khi đội ngũ hiện có chưa được đào tạo đầy đủ về quản trị dữ liệu, thiết kế quy trình, kiểm chứng kết quả và an toàn thông tin. Nguồn nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực AI, dữ liệu lớn và an ninh mạng hiện vẫn là thách thức lớn đối với Việt Nam.
"AI chỉ tạo ra giá trị khi dữ liệu đủ đúng, đủ sạch, có cấu trúc và có quyền sử dụng rõ ràng"
PV: Với chủ đề "Ứng dụng AI và thương mại điện tử - Chìa khóa phát triển doanh nghiệp thời đại số", theo ông, AI và thương mại điện tử sẽ đóng vai trò như thế nào trong mục tiêu tăng trưởng hai con số của doanh nghiệp Hà Nội?
TS. Mạc Quốc Anh: Một doanh nghiệp nhỏ tại Hà Nội hoàn toàn có thể tiếp cận khách hàng ở nhiều tỉnh, thành phố, thậm chí ở nước ngoài mà không phải ngay lập tức đầu tư hệ thống phân phối vật lý quy mô lớn. Đây là cơ hội đặc biệt quan trọng đối với các doanh nghiệp có sản phẩm đặc trưng, sản phẩm làng nghề, hàng tiêu dùng, thời trang, thực phẩm, thủ công mỹ nghệ và dịch vụ sáng tạo.
Về chi phí, AI có thể tự động hóa các công việc lặp lại như tổng hợp báo cáo, phân loại chứng từ, phản hồi câu hỏi phổ biến, dự báo tồn kho, xây dựng nội dung hoặc lập kế hoạch bán hàng. Giá trị lớn nhất của AI không phải là cắt giảm nhân sự một cách cơ học, mà là giải phóng con người khỏi các công việc có giá trị thấp để tập trung vào sáng tạo, phát triển sản phẩm, quản trị rủi ro và xây dựng quan hệ khách hàng.
Quan trọng hơn, AI giúp doanh nghiệp chuyển từ điều hành chủ yếu dựa trên kinh nghiệm sang quản trị dựa trên dữ liệu. Lãnh đạo doanh nghiệp có thể theo dõi dòng tiền, hiệu quả từng kênh bán hàng, tỷ lệ chuyển đổi, vòng quay hàng tồn kho và phản hồi của khách hàng nhanh hơn, qua đó giảm độ trễ và chi phí của các quyết định sai.
Tuy nhiên, tăng trưởng hai con số không thể chỉ đến từ một công cụ AI hay một gian hàng trực tuyến. Đó phải là kết quả của quá trình đổi mới đồng thời về sản phẩm, quy trình, mô hình kinh doanh, quản trị và nguồn nhân lực.
"Giá trị lớn nhất của AI không phải là cắt giảm nhân sự, mà là giải phóng con người để tập trung vào sáng tạo và xây dựng quan hệ khách hàng"
🏛️ Nghị quyết số 57-NQ/TW cũng xác định người dân và doanh nghiệp là trung tâm, là chủ thể, nguồn lực và động lực chính của chuyển đổi số; đồng thời nhấn mạnh thể chế, nhân lực, hạ tầng, dữ liệu và công nghệ chiến lược là những yếu tố cốt lõi.
Vì vậy, chủ đề của Diễn đàn không chỉ phản ánh một xu hướng công nghệ mà còn thể hiện yêu cầu tái cấu trúc năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp nhỏ và vừa Hà Nội trong một không gian kinh tế mới.
PV: Diễn đàn đặt ra nhiều mục tiêu định lượng và sẽ theo dõi kết quả hỗ trợ doanh nghiệp sau 30, 60 và 100 ngày. Cơ chế nào sẽ được triển khai để những kết nối, cam kết và biên bản ký kết tại sự kiện chuyển thành kết quả thực chất, thay vì chỉ dừng ở hoạt động xúc tiến?
TS. Mạc Quốc Anh: Quan điểm của chúng tôi là Diễn đàn không kết thúc khi chương trình bế mạc. Ngày tổ chức sự kiện chỉ là ngày khởi động một chu trình hỗ trợ 100 ngày. Muốn các cam kết trở thành kết quả, phải chuyển từ tư duy tổ chức một sự kiện sang tư duy quản lý một danh mục dự án.
Trước Diễn đàn, mỗi doanh nghiệp tham gia chương trình hỗ trợ sẽ được lập hồ sơ hiện trạng, làm rõ mục tiêu cần tăng doanh thu, giảm chi phí, cải thiện năng suất hay mở rộng thị trường; đồng thời đánh giá mức độ sẵn sàng về dữ liệu, nhân sự, quy trình và khả năng bố trí nguồn lực. Trên cơ sở đó, doanh nghiệp được kết nối đúng với nhà cung cấp công nghệ, chuyên gia tư vấn, ngân hàng, quỹ hoặc đối tác thị trường phù hợp.
Sau khi ký kết, mỗi biên bản hợp tác phải được chuyển thành kế hoạch thực hiện có người phụ trách, mốc thời gian, ngân sách và chỉ số đánh giá. Chúng tôi không lấy số lượng lễ ký kết làm thước đo thành công. Chỉ số quan trọng là có bao nhiêu doanh nghiệp đưa giải pháp vào thí điểm; bao nhiêu quy trình được cải tiến; bao nhiêu nhân sự được đào tạo; bao nhiêu hợp đồng bán hàng, hồ sơ tín dụng hoặc chương trình hợp tác được hình thành; hiệu quả tài chính thực tế thay đổi như thế nào.
🗓️ Lộ trình hỗ trợ 100 ngày
📌 Ngày 1–30: Doanh nghiệp hoàn thành việc đánh giá mức độ sẵn sàng, lựa chọn một bài toán ưu tiên và thống nhất kế hoạch thí điểm.
📌 Ngày 31–60: Giải pháp được đưa vào vận hành ở phạm vi hẹp, người sử dụng được đào tạo và bắt đầu có số liệu so sánh trước – sau.
📌 Ngày 61–100: Tổ công tác đánh giá hiệu quả, quyết định mở rộng, điều chỉnh hoặc dừng dự án, đồng thời tổng hợp, công bố kết quả một cách minh bạch.
Cơ chế thực hiện dựa trên trách nhiệm của năm bên: doanh nghiệp cam kết cung cấp nguồn lực và dữ liệu; nhà cung cấp công nghệ chịu trách nhiệm về chất lượng, tiến độ; chuyên gia thực hiện tư vấn độc lập; ngân hàng hoặc quỹ hỗ trợ nguồn vốn; HANOISME cùng các cơ quan phối hợp theo dõi, tháo gỡ khó khăn và đo lường kết quả.
"Diễn đàn phải tạo ra doanh thu mới, năng suất mới, thị trường mới và năng lực quản trị mới cho doanh nghiệp; đó mới là giá trị thực chất của một diễn đàn hành động"
Mục tiêu của chúng tôi là chuyển từ "kết nối để biết nhau" sang "kết nối để cùng hoàn thành một mục tiêu định lượng". Diễn đàn phải tạo ra doanh thu mới, năng suất mới, thị trường mới và năng lực quản trị mới cho doanh nghiệp; đó mới là giá trị thực chất của một diễn đàn hành động.
Thực hiện: Ý Thơ - Hình ảnh thiết kế có sự hỗ trợ của AI