Bài 3: Nâng hiệu quả thu hồi tài sản và những định hướng quan trọng của cơ quan Thi hành án dân sự

Hiệu quả thu hồi tài sản ngày càng được nâng lên

Nếu bản án là cơ sở pháp lý xác định trách nhiệm của các bên thì việc thu hồi được tài sản, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể là thước đo quan trọng đối với hiệu quả thực thi pháp luật.

Nhìn từ thực tiễn nhiều năm qua, các đại án kinh tế, tham nhũng không chỉ đặt áp lực lên hoạt động điều tra, truy tố, xét xử mà còn tạo ra những yêu cầu rất lớn đối với hệ thống thi hành án dân sự (THADS). Từ bài toán xử lý tài sản bảo đảm trong vụ Phạm Công Danh, việc xác định trách nhiệm bồi thường trong vụ Huỳnh Thị Huyền Như cho đến khối lượng tài sản và số lượng người được thi hành án đặc biệt lớn ở vụ Trương Mỹ Lan – Vạn Thịnh Phát, mỗi vụ việc đều cho thấy tính chất ngày càng phức tạp của công tác thu hồi tài sản.

Theo báo cáo của Bộ Tư pháp, những năm gần đây, thực hiện chủ trương của Đảng, Quốc hội và Chính phủ, hệ thống THADS đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả tổ chức thi hành án và đạt nhiều kết quả tích cực.

Trong giai đoạn 2020–2025, các cơ quan THADS đã thi hành xong gần 3,4 triệu việc, tăng gần 90.000 việc so với giai đoạn 2014–2019, với tổng số tiền tương ứng khoảng 582.000 tỷ đồng.

Đối với các vụ việc về tín dụng, ngân hàng, các cơ quan THADS đã thi hành xong gần 33.200 việc, thu hồi trên 162.100 tỷ đồng. Riêng đối với các khoản thu hồi tài sản bị thất thoát, chiếm đoạt trong các vụ án hình sự về tham nhũng, kinh tế giai đoạn 2021–2025, toàn ngành đã thi hành xong gần 26.200 việc, thu hồi trên 105.500 tỷ đồng.

Riêng năm 2025, toàn hệ thống THADS đã thi hành xong hơn 577.000 việc, vượt 0,35% chỉ tiêu được giao; tổng số tiền thu hồi đạt hơn 150.000 tỷ đồng, vượt 4,23%.

Theo Cục trưởng Quản lý Thi hành án dân sự, Bộ Tư pháp Nguyễn Thắng Lợi, sự lãnh đạo của Đảng là nhân tố xuyên suốt, ‘kim chỉ nam’ có ý nghĩa quyết định trong việc tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, tăng cường phối hợp giữa các cơ quan tạo nên sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị – cơ sở quan trọng để nâng cao hiệu quả thi hành án dân sự nói chung và công tác thu hồi tài sản trong các vụ án kinh tế, tham nhũng nói riêng.

Những kết quả này không chỉ phản ánh hiệu quả xử lý về mặt tài chính mà còn cho thấy vai trò ngày càng rõ nét của hệ thống THADS trong việc bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật và nâng cao hiệu quả phòng, chống tham nhũng.

Hoàn thiện thể chế, chuyển đổi số và nâng cao năng lực thực thi

Theo định hướng của ngành, thời gian tới công tác THADS sẽ tập trung nâng cao hiệu quả thu hồi tài sản trong các vụ án tham nhũng, kinh tế theo hướng đồng bộ từ thể chế, tổ chức thực hiện đến ứng dụng công nghệ.

Trọng tâm trước hết là tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách pháp luật về thi hành án dân sự, đặc biệt triển khai hiệu quả các quy định mới của Luật Thi hành án dân sự số 106/2025/QH15 nhằm đáp ứng yêu cầu xử lý các vụ việc có tính chất ngày càng phức tạp.

Song song với đó là tăng cường phối hợp liên ngành ngay từ giai đoạn đầu của quá trình tố tụng, bảo đảm việc xác minh, kê biên, xử lý tài sản được thực hiện đồng bộ giữa cơ quan điều tra, tòa án, viện kiểm sát, ngân hàng và các cơ quan liên quan, hạn chế tối đa những vướng mắc phát sinh trong quá trình tổ chức thi hành án.

Một định hướng khác được xác định có ý nghĩa quan trọng là nâng cao chất lượng đội ngũ chấp hành viên và công chức thi hành án, nhất là năng lực xử lý các vụ việc tham nhũng, kinh tế quy mô lớn, liên quan nhiều chủ thể và nhiều dạng tài sản phức tạp.

Đáng chú ý, chuyển đổi số được ngành xác định là giải pháp đột phá trong giai đoạn mới.

Theo Cục trưởng Nguyễn Thắng Lợi, việc ứng dụng công nghệ và dữ liệu không chỉ giúp rút ngắn thời gian xử lý mà còn góp phần ngăn chặn hành vi tẩu tán, che giấu tài sản, hướng tới mục tiêu nâng cao hiệu quả thu hồi tài sản, bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật và củng cố niềm tin của nhân dân đối với công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí.

Ông cũng nhấn mạnh đây là một cuộc cách mạng trong hoạt động của hệ thống THADS. Theo đó, Ban Thường vụ Đảng ủy Bộ Tư pháp xác định chuyển đổi số trong thi hành án dân sự không còn là nhiệm vụ lựa chọn mà là yêu cầu mang tính sống còn.

Thực hiện định hướng này, hệ thống THADS đã triển khai nhiều giải pháp như phần mềm thanh toán tiền thi hành án, số hóa dữ liệu, thông báo quyết định thi hành án qua ứng dụng VNeID.

Hiệu quả bước đầu đã được ghi nhận từ thực tiễn xử lý các vụ án lớn. Tại vụ Vạn Thịnh Phát với hơn 43.100 trái chủ và tổng số tiền phải thi hành hơn 673.000 tỷ đồng, việc ứng dụng phần mềm quản lý trái chủ đã giúp rút ngắn đáng kể thời gian chi trả.

Nhìn từ những chuyển động đó có thể thấy, cùng với hoàn thiện thể chế và nâng cao hiệu quả phối hợp, chuyển đổi số đang trở thành động lực quan trọng để nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống THADS.

Bản án là cơ sở pháp lý xác định trách nhiệm của các bên liên quan, còn việc thu hồi tài sản và khắc phục hiệu quả hậu quả của vụ án là thước đo cuối cùng của hiệu quả thực thi pháp luật. Và ở chặng cuối ấy, cơ quan thi hành án dân sự không chỉ là lực lượng tổ chức thi hành bản án mà còn giữ vai trò đưa phán quyết của pháp luật trở thành giá trị hiện hữu trong đời sống.