Bộ trưởng Lương Tam Quang làm rõ nhiều nội dung trong dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi)

Về phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại, Bộ trưởng Lương Tam Quang cho biết, đa số ý kiến đại biểu Quốc hội nhất trí với các sửa đổi, bổ sung liên quan đến pháp nhân thương mại trong dự thảo luật.

Tuy nhiên, một số ý kiến đề nghị cân nhắc, rà soát việc mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân đối với các tội danh.

Giải trình nội dung này, Bộ trưởng nhấn mạnh, việc mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại xuất phát từ yêu cầu thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm và hoàn thiện cơ chế xử lý hành vi lợi dụng tư cách pháp nhân để phạm tội.

Thực tế, nhiều trường hợp lợi dụng tư cách pháp nhân để thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội, gây thiệt hại nghiêm trọng cho người dân, doanh nghiệp nhưng chưa được quy định trong Bộ luật Hình sự. Trong những trường hợp này, việc chỉ xử lý trách nhiệm hình sự đối với cá nhân có thể chưa bảo đảm yêu cầu khắc phục hậu quả của tội phạm.

Trên cơ sở tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi, yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm và thực hiện các cam kết quốc tế, điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên, cơ quan chủ trì soạn thảo đã rà soát, bổ sung các tội danh phù hợp với đặc điểm hoạt động, nghĩa vụ và trách nhiệm của pháp nhân thương mại.

Theo Bộ trưởng Lương Tam Quang, dự thảo bổ sung 24 tội danh thuộc phạm vi pháp nhân thương mại phải chịu trách nhiệm hình sự. Các tội danh tập trung vào những nhóm tội về mua bán người, lừa đảo chiếm đoạt tài sản; kinh doanh, thương mại, dịch vụ; môi trường, thực phẩm, ma túy; xâm phạm dữ liệu cá nhân; bảo hiểm, hóa đơn, chứng từ…

Bộ trưởng dẫn chứng, thời gian qua, nhiều trường hợp núp bóng doanh nghiệp để lừa đảo, chiếm đoạt tài sản với số tiền lên tới hàng nghìn tỷ đồng. Việc bổ sung các tội danh nhằm khắc phục những khoảng trống pháp lý, bảo đảm xử lý nghiêm hành vi lợi dụng pháp nhân thương mại để phạm tội.

Đồng thời, dự thảo quán triệt tinh thần Nghị quyết số 68 về phát triển kinh tế tư nhân, hướng tới bảo vệ doanh nghiệp kinh doanh chân chính, tạo lập môi trường đầu tư, kinh doanh an toàn, minh bạch, bình đẳng và lành mạnh.

Đề xuất bỏ hình phạt tử hình với tội mua bán trái phép chất ma túy

Liên quan đến việc thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình, Bộ trưởng Lương Tam Quang cho biết, các đại biểu Quốc hội cơ bản nhất trí với chủ trương này. Tuy nhiên, một số ý kiến đề nghị cân nhắc, đánh giá tác động đối với một số tội danh.

Theo Bộ trưởng, việc tiếp tục thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình nhằm thể chế hóa chủ trương nhất quán của Đảng về cải cách tư pháp, giảm hình phạt tử hình và hạn chế áp dụng hình phạt này trên thực tế, đồng thời phù hợp với xu hướng tiến bộ và hội nhập của pháp luật hình sự.

“Đây là chính sách được thực hiện có lộ trình qua nhiều lần sửa đổi Bộ luật Hình sự. Từ năm 1985 đến nay, số tội danh có hình phạt tử hình đã giảm từ 44 xuống còn 10 tội danh”, Bộ trưởng Lương Tam Quang nhấn mạnh.

Đối với tội mua bán trái phép chất ma túy, Bộ trưởng Lương Tam Quang cho biết, mặc dù đây là loại tội phạm đặc biệt nguy hiểm, nhưng thực tiễn đấu tranh với loại tội phạm này cho thấy, nhiều đối tượng phạm tội chưa nhận thức đầy đủ về pháp luật, bị lôi kéo, dụ dỗ, thậm chí bị lừa gạt, ép buộc.

Những đối tượng này vẫn có thể được cải hóa, giáo dục và lập công chuộc tội. Do vậy, áp dụng hình phạt nghiêm khắc nhất là tử hình đối với họ chưa thật sự cần thiết nên cơ quan soạn thảo đã đề xuất bỏ hình phạt tử hình.

“Yêu cầu đặt ra không chỉ là xử lý một đối tượng mà phải truy xét đến tận cấp dưới, xử lý đường dây và từng đối tượng liên quan. Vì vậy, cơ quan chủ trì soạn thảo đề nghị thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình đối với tội mua bán trái phép chất ma túy”, Bộ trưởng Lương Tam Quang chia sẻ.

Đối với tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi, Bộ trưởng Lương Tam Quang nhấn mạnh, đây là loại tội phạm đặc biệt nghiêm trọng, xâm phạm thể chất, tinh thần, danh dự, nhân phẩm của người dưới 16 tuổi, cần được xử lý nghiêm khắc.

Tuy nhiên, xét trên tính tương quan về hình phạt đối với các tội khác, đặc biệt là tội giết người, việc bỏ hình phạt tử hình đối với tội danh này là phù hợp. Trong trường hợp hành vi hiếp dâm người dưới 16 tuổi là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến nạn nhân tử vong, người phạm tội có thể bị xử lý về tội giết người nếu đủ yếu tố cấu thành. Trong các trường hợp phạm tội cụ thể, việc áp dụng hình phạt tù chung thân vẫn bảo đảm tính nghiêm khắc, răn đe đối với người phạm tội.

Bổ sung 11 tội danh mới, đáp ứng yêu cầu thực tiễn

Giải trình về đề nghị thận trọng khi bổ sung các tội danh đối với hành vi phạm tội mới, Bộ trưởng Lương Tam Quang cho biết, thực tiễn phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm cho thấy nhiều hành vi nguy hiểm cho xã hội đã xuất hiện, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ cao, công nghệ thông tin và kinh tế.

Những hành vi này phát sinh trong giai đoạn hiện nay, xâm phạm nghiêm trọng quyền, lợi ích của người dân, cơ quan, tổ chức. Tại thời điểm sửa đổi Bộ luật Hình sự năm 2015, các hành vi này chưa phổ biến hoặc chưa xuất hiện nên chưa được nhận diện, quy định trong Bộ luật Hình sự.

Bộ trưởng nhấn mạnh: “Việc bổ sung các tội danh mới nhằm khắc phục bất cập nêu trên, tạo cơ sở pháp lý bảo vệ người dân, doanh nghiệp và lợi ích của Nhà nước, góp phần thể chế hóa quan điểm của Đảng về phát triển kinh tế tư nhân, kinh tế nhà nước, xây dựng xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa phát triển và tăng cường hội nhập quốc tế; đáp ứng yêu cầu xây dựng, bảo vệ đất nước, phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm trong tình hình mới.

Bộ trưởng Lương Tam Quang cho biết, dự thảo bộ luật lần này bổ sung 11 tội danh, trong đó có tội vi phạm quy định về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, tội vi phạm quy định về tài sản mã hóa, thị trường tài sản mã hóa, xuất phát từ yêu cầu thực tiễn và diễn biến hành vi trong thời gian qua.

Dự thảo cũng bổ sung tội tổ chức khai thác thủy sản trái phép, thể hiện nỗ lực gỡ thẻ vàng IUU đối với thủy sản Việt Nam; bổ sung các tội phạm về an ninh mạng để phù hợp với Công ước Hà Nội về chống tội phạm mạng; bổ sung tội phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt và tội tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt để phù hợp với kiến nghị của Lực lượng đặc nhiệm tài chính (FATF).

Ngoài ra, dự thảo bổ sung tội tham gia nhóm tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia nhằm nội luật hóa Công ước của Liên hợp quốc về chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia.

Bộ trưởng Lương Tam Quang khẳng định, sau phiên thảo luận tại hội trường, cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ tiếp tục phối hợp với Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội, các cơ quan, bộ, ngành liên quan nghiên cứu, tiếp thu, giải trình đầy đủ ý kiến của các đại biểu Quốc hội, báo cáo Chính phủ để hoàn thiện dự thảo Bộ luật Hình sự, trình Quốc hội xem xét, thông qua.