Chính sách mở đường cho ngành vật liệu xây dựng "xanh hóa"
Để đạt mục tiêu phát triển bền vững, việc hoàn thiện chính sách, tiêu chuẩn và thay đổi thói quen dùng vật liệu xanh đang được các cơ quan quản lý và giới chuyên gia đặc biệt chú trọng.
Ứng dụng ngày càng rộng rãi trong thực tiễn
Hiện nay, phát triển vật liệu xây dựng xanh, tiết kiệm năng lượng, thân thiện môi trường không còn là định hướng mang tính khuyến khích đơn thuần, mà đã từng bước đi vào thực tiễn sản xuất và thị trường.
Theo thống kê của Bộ Xây dựng, cả nước hiện có khoảng 2.900 cơ sở sản xuất vật liệu xây dựng (VLXD) không nung đang hoạt động với tổng công suất thiết kế khoảng 12,4 tỷ viên quy tiêu chuẩn/năm, chiếm khoảng 40% tổng công suất thiết kế vật liệu xây. Năm 2025, sản lượng sản xuất đạt trên 7,2 tỷ viên quy tiêu chuẩn, tiêu thụ khoảng 6,7 tỷ viên.
Nhóm sản phẩm này giúp giảm sử dụng đất sét nung, tiết kiệm đất nông nghiệp, giảm tiêu hao nhiên liệu hóa thạch, hạn chế phát thải và góp phần xử lý, sử dụng tro, xỉ, thạch cao từ các ngành công nghiệp làm nguyên liệu sản xuất.
Bên cạnh đó, một số dòng vật liệu hoàn thiện và bao che công trình có tính năng tiết kiệm năng lượng cũng được nghiên cứu, sản xuất và ứng dụng. Tiêu biểu là sản phẩm kính Low-E, kính Solar Control giảm truyền nhiệt qua hệ bao che, hạn chế bức xạ mặt trời...
Đặc biệt, việc nhiều doanh nghiệp tận dụng tro, xỉ, thạch cao, xỉ lò cao, phế thải công nghiệp làm nguyên liệu cho sản xuất xi măng, bê tông, vật liệu xây không nung và các sản phẩm vật liệu khác bước đầu tạo ra chuyển biến tích cực trong tư duy phát triển ngành theo hướng kinh tế tuần hoàn.
Nhiều sản phẩm VLXD trong nước đã từng bước tiếp cận các hệ thống chứng nhận xanh, chứng nhận môi trường và các yêu cầu kỹ thuật cao của thị trường trong nước, khu vực và quốc tế.
Tại Hội thảo “Vật liệu xây dựng xanh, xu thế phát triển bền vững” mới đây, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Văn Sinh chia sẻ: Thời gian qua, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành nhiều chính sách quan trọng nhằm thúc đẩy phát triển, khuyến khích sản xuất và sử dụng các loại vật liệu thân thiện môi trường như: vật liệu xây không nung, vật liệu tái chế, vật liệu tiết kiệm năng lượng, vật liệu phát thải thấp.
Đáng chú ý, Quyết định số 1658/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 và Quyết định 1266 định hướng phát triển vật liệu xây dựng xanh đã tạo nền tảng quan trọng cho quá trình chuyển đổi. Cùng với đó, các quy định trong Luật Xây dựng, Luật Tài nguyên và Môi trường, Nghị định 09 về vật liệu xây dựng cũng từng bước lồng ghép yêu cầu phát triển vật liệu xanh.
Song song với hoàn thiện thể chế, Bộ Xây dựng đã có những hành động cụ thể như: Tuần lễ xanh với nhiều nội dung phát triển vật liệu xanh, giao thông xanh. Qua đó, hỗ trợ, góp phần thúc đẩy, tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp trong việc sản xuất, phát triển vật liệu xây dựng xanh.
Cần "cú hích" đủ mạnh để phát triển VLXD xanh
Bên cạnh kết quả tích cực, các ý kiến cho rằng, quá trình chuyển đổi, phát triển VLXD xanh vẫn đang gặp những thách thức nhất định. Trong đó, phải kể đến như áp lực về chi phí đầu tư ban đầu cho đổi mới công nghệ còn ở mức cao; sức ép cạnh tranh ngày càng lớn; người tiêu dùng vẫn quen sử dụng vật liệu truyền thống nên khả năng hấp thụ thị trường đối với vật liệu xanh còn cao; hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật đối với một số loại vật liệu mới cần tiếp tục hoàn thiện.
Đặc biệt, cơ chế khuyến khích thúc đẩy phát triển vật liệu xanh chưa thật sự đủ mạnh. Việc tiếp cận tín dụng xanh, ưu đãi đầu tư, ưu đãi thuế và các công cụ tài chính hỗ trợ chuyển đổi xanh vẫn còn là vấn đề mà nhiều doanh nghiệp quan tâm xong chưa được tháo gỡ...
Mặc dù đánh giá hành trình phát triển VLXD xanh còn nhiều thách thức, song các ý kiến cũng đồng tình cho rằng: Dư địa phát triển VLXD xanh còn rất lớn. Đồng thời, việc phát triển thành công thị trường VLXD xanh còn được kỳ vọng giúp tiết kiệm hàng triệu USD khi Việt Nam vẫn nhập khẩu đáng kể VLXD, đặc biệt là các mặt hàng cao cấp.
Vì vậy, Bộ Xây dựng đang tiếp tục hoàn thiện văn bản quy phạm pháp luật liên quan để cụ thể hóa các định hướng của Nhà nước, bao gồm Nghị định quản lý vật liệu xây dựng thay thế Nghị định số 09/2021/NĐ-CP; Thông tư quản lý chất lượng sản phẩm, hàng hóa vật liệu xây dựng thay thế cho Thông tư số 10/2024/TT-BXD.
Điểm đáng chú ý trong dự thảo Nghị định thay thế là định hướng xây dựng khung quản lý, phát triển vật liệu xây dựng theo hướng gắn với chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, kinh tế tuần hoàn, tiết kiệm tài nguyên, năng lượng, giảm phát thải và nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước.
Về lâu dài, đây là nền tảng quan trọng để tạo môi trường pháp lý minh bạch, ổn định hơn cho doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ, phát triển vật liệu mới, vật liệu tái chế, vật liệu xanh và mở rộng thị trường cho các sản phẩm vật liệu xây dựng có chất lượng, có trách nhiệm môi trường cao hơn.
Thứ trưởng Bộ Xây dựng nhận định, quá trình chuyển đổi xanh của ngành xây dựng nói chung, lĩnh vực VLXD nói riêng, sẽ còn nhiều việc phải làm. Đó là quá trình đòi hỏi "cú hích" đủ mạnh cũng như sự đồng hành và phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp và cả người tiêu dùng trong việc hoàn thiện thể chế, phát triển công nghệ, xây dựng thị trường, thay đổi thói quen tiêu dùng và thúc đẩy sử dụng vật liệu xanh trong thực tiễn.