Doanh nhân & Công lý | Đồng hành cùng doanh nhân, doanh nghiệp Việt Bàn tròn

Chủ động bảo vệ dòng tiền từ điều khoản thanh toán

Chủ động bảo vệ dòng tiền từ điều khoản thanh toán

Bình Nguyên

Từ Án lệ số 09/2016/AL, doanh nghiệp có thể rút ra bài học về thỏa thuận thanh toán, kiểm soát tiền ứng trước và xác định đúng các khoản yêu cầu khi hợp đồng bị vi phạm, qua đó chủ động quản lý dòng tiền và bảo vệ quyền lợi.

Thỏa thuận rõ điều khoản thanh toán giúp doanh nghiệp chủ động bảo vệ dòng tiền và hạn chế tranh chấp. Ảnh minh họa
Thỏa thuận rõ điều khoản thanh toán giúp doanh nghiệp chủ động bảo vệ dòng tiền và hạn chế tranh chấp. Ảnh minh họa

Phân định rõ nghĩa vụ để bảo vệ quyền lợi

Án lệ số 09/2016/AL được phát triển từ Quyết định giám đốc thẩm số 07/2013/KDTM-GĐT ngày 15/3/2013 của Hội đồng Thẩm phán TAND tối cao, về tranh chấp giữa Công ty cổ phần thép V. và Công ty cổ phần kim khí H.

Hai doanh nghiệp ký bốn hợp đồng mua bán phôi thép. Công ty V. đã chuyển tiền nhưng Công ty kim khí H. không giao hoặc giao không đủ hàng. Bên mua khởi kiện, yêu cầu hoàn trả tiền tương ứng với hàng chưa giao, trả lãi, phạt vi phạm và bồi thường thiệt hại.

Khi xem xét vụ án, Hội đồng Thẩm phán xác định việc buộc hoàn trả tiền ứng trước mà không nhận được hàng là đúng. Tuy nhiên, cấp sơ thẩm đã sử dụng lãi suất cơ bản do Ngân hàng Nhà nước công bố để xác định mức lãi quá hạn 10,5%/năm, thay vì lãi suất nợ quá hạn trung bình trên thị trường. Việc tính thêm lãi trên tiền phạt vi phạm và tiền bồi thường thiệt hại cũng không đúng.

Đối với yêu cầu bồi thường thiệt hại do phải mua phôi thép của nhà cung cấp khác với giá cao hơn, Hội đồng Thẩm phán yêu cầu làm rõ việc mua hàng này có thực sự nhằm bù đắp số hàng bên bán chưa giao để bảo đảm kế hoạch sản xuất, kinh doanh hay không. Bên mua cần cung cấp tài liệu, chứng cứ như đơn đặt hàng của bên thứ ba, kế hoạch sản xuất, kinh doanh để chứng minh thiệt hại thực tế, làm căn cứ xác định khoản bồi thường phù hợp.

Tại Quyết định giám đốc thẩm số 07/2013/KDTM-GĐT, Hội đồng Thẩm phán TAND tối cao đã hủy Bản án phúc thẩm số 63/KDTM-PT ngày 5/4/2010 và Bản án sơ thẩm số 18/2009/KDTM-ST ngày 3/9/2009, giao hồ sơ cho TAND tỉnh Bắc Ninh xét xử sơ thẩm lại theo quy định của pháp luật.

Từ việc giải quyết tranh chấp, doanh nghiệp có thêm cơ sở để xác định đầy đủ quyền lợi của mình. Cùng với khoản tiền phải hoàn trả, việc làm rõ căn cứ tính lãi, thời gian chậm trả và tính chất từng khoản yêu cầu giúp xây dựng phương án xử lý có căn cứ.

Trong tình huống được giải quyết tại án lệ, lãi chậm thanh toán đối với số tiền ứng trước phải hoàn trả được xác định theo mức lãi suất nợ quá hạn trung bình của ít nhất ba ngân hàng thương mại tại địa phương nơi Tòa án giải quyết vụ án có trụ sở, tại thời điểm xét xử sơ thẩm, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc pháp luật có quy định khác. Án lệ đồng thời xác định không tính lãi chậm thanh toán trên tiền phạt vi phạm và tiền bồi thường thiệt hại.

Doanh nghiệp cần gắn tiến độ thanh toán với nghĩa vụ giao hàng, đồng thời lưu giữ chứng từ để phòng ngừa rủi ro tranh chấp. Ảnh minh họa
Doanh nghiệp cần gắn tiến độ thanh toán với nghĩa vụ giao hàng, đồng thời lưu giữ chứng từ để phòng ngừa rủi ro tranh chấp. Ảnh minh họa

Thỏa thuận rõ ràng để chủ động thực hiện hợp đồng

Bình luận về Án lệ số 09/2016/AL, luật sư Phạm Thanh Hữu (Công ty Luật TNHH Nguyên Luật và cộng sự) nhấn mạnh ý nghĩa của án lệ trong việc thống nhất cách tính lãi đối với khoản tiền đã ứng trước nhưng không nhận được hàng. Từ nội dung án lệ, cần phân biệt khoản tiền chậm thanh toán với tiền phạt vi phạm và tiền bồi thường thiệt hại. Trong tình huống được án lệ giải quyết, không tính thêm lãi chậm thanh toán trên hai khoản tiền phạt và bồi thường.

Từ góc độ soạn thảo hợp đồng, bài học đặt ra là phải phân định rõ từng nghĩa vụ. Điều khoản thanh toán cần thể hiện cụ thể số tiền, thời hạn, điều kiện thanh toán và chứng từ làm căn cứ xác nhận. Trường hợp thanh toán theo tiến độ, mỗi đợt thanh toán nên gắn với một phần nghĩa vụ cụ thể mà đối tác phải hoàn thành.

Với khoản tiền ứng trước, doanh nghiệp cần dự liệu cả tình huống đối tác không giao hàng hoặc giao thiếu: nghĩa vụ hoàn trả phát sinh từ khi nào, thời hạn hoàn trả bao lâu và khoản tiền còn phải trả được xác định ra sao. Đây là cơ sở để các bên đối chiếu khi việc thực hiện hợp đồng không diễn ra như dự kiến.

Cách xác định lãi suất cũng cần được diễn đạt rõ ràng. Nếu lựa chọn mức lãi theo thỏa thuận, các bên nên ghi rõ lãi được tính theo ngày, tháng hay năm; khoản tiền nào là căn cứ tính lãi; thời điểm bắt đầu và kết thúc tính lãi; đồng thời kiểm tra sự phù hợp của mức lãi đó với pháp luật áp dụng.

Đáng chú ý, Điều 11 Nghị quyết số 01/2019/NQ-HĐTP đã cụ thể hóa việc xác định lãi suất trung bình theo Điều 306 Luật Thương mại. Theo đó, Tòa án căn cứ vào mức lãi suất nợ quá hạn trung bình của ít nhất ba ngân hàng thương mại có trụ sở, chi nhánh hoặc phòng giao dịch tại tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương nơi Tòa án giải quyết vụ án có trụ sở, tại thời điểm thanh toán, tức thời điểm xét xử sơ thẩm; trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác hoặc pháp luật có quy định khác.

Do đó, khi xây dựng yêu cầu giải quyết tranh chấp, doanh nghiệp cần tách bạch từng khoản: tiền phải thanh toán hoặc hoàn trả, lãi chậm trả, tiền phạt vi phạm và tiền bồi thường thiệt hại. Song song đó, cần lưu giữ đầy đủ hợp đồng, phụ lục, chứng từ chuyển tiền, biên bản giao nhận hàng và các văn bản yêu cầu thực hiện nghĩa vụ để làm căn cứ đối chiếu, chứng minh. Đối với yêu cầu bồi thường, cần chuẩn bị chứng cứ về thiệt hại thực tế và mối liên hệ với hành vi vi phạm; việc đối tác vi phạm không đồng nghĩa mọi khoản bồi thường yêu cầu đều được chấp nhận.

Luật sư Phạm Thanh Hữu (Công ty Luật TNHH Nguyên Luật và cộng sự).
Luật sư Phạm Thanh Hữu (Công ty Luật TNHH Nguyên Luật và cộng sự).

Bài học quản trị cho doanh nghiệp

Từ góc độ quản trị, luật sư Phạm Thanh Hữu khuyến nghị doanh nghiệp gắn việc chuyển tiền với cơ chế kiểm soát nghĩa vụ đối ứng của đối tác. Các lưu ý dưới đây là giải pháp phòng ngừa rủi ro cho doanh nghiệp, được rút ra từ vụ việc:

Thứ nhất, thẩm định đối tác trước khi ứng tiền. Kiểm tra năng lực tài chính, khả năng cung ứng và lịch sử thực hiện hợp đồng của đối tác; hạn chế ứng trước giá trị lớn cho đối tác mới hợp tác.

Thứ hai, kiểm soát rủi ro của khoản ứng trước. Chia nhỏ khoản ứng theo từng đợt giao hàng; với giá trị lớn, nên yêu cầu bảo lãnh hoàn trả tiền ứng trước của ngân hàng.

Thứ ba, chuẩn hóa hợp đồng và phân quyền phê duyệt. Xây dựng sẵn mẫu điều khoản thanh toán, hoàn trả, lãi chậm trả, phạt vi phạm và bồi thường thiệt hại; lưu ý phạt vi phạm chỉ áp dụng khi có thỏa thuận, mức phạt không vượt quá 8% giá trị phần nghĩa vụ hợp đồng bị vi phạm, trừ trường hợp quy định tại Điều 266 Luật Thương mại. Các khoản ứng trước vượt ngưỡng nhất định cần được cấp có thẩm quyền phê duyệt và bộ phận pháp chế rà soát.

Thứ tư, theo dõi và xử lý vi phạm kịp thời. Giao đầu mối theo dõi song song tiến độ giao hàng và thanh toán; khi đối tác chậm giao, cần gửi ngay văn bản yêu cầu, xem xét việc tạm dừng các đợt thanh toán tiếp theo theo thỏa thuận và quy định pháp luật; đồng thời chốt công nợ bằng biên bản đối chiếu, tránh để vụ việc kéo dài, mất căn cứ chứng minh.

Giá trị của điều khoản thanh toán nằm ở khả năng xác định rõ bên nào phải thực hiện nghĩa vụ gì, vào thời điểm nào và phải gánh chịu hậu quả gì khi vi phạm. Thỏa thuận rõ ràng ngay từ đầu sẽ giúp doanh nghiệp chủ động trong quản lý dòng tiền và bảo vệ hiệu quả quyền lợi của mình khi tranh chấp xảy ra.

TIN MỚI