Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam Lê Quốc Minh: Muốn giữ vị thế, báo chí không thể ngừng đổi mới

Tại phiên thảo luận với chủ đề “Đổi mới, sáng tạo để tiếp cận bạn đọc, phát triển kinh tế báo chí” sáng 20/6 trong khuôn khổ Diễn đàn Báo chí toàn quốc 2026 tại Trung tâm Hội nghị - Biểu diễn thành phố Hải Phòng, ông Lê Quốc Minh - Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam nhấn mạnh rằng các cơ quan báo chí cần thay đổi tư duy và cách làm để thích ứng với sự thay đổi của công chúng.

Công chúng thay đổi nhanh hơn bao giờ hết

Nhà báo Lê Quốc Minh cho rằng môi trường truyền thông hiện nay đã thay đổi sâu sắc dưới tác động của các nền tảng số. Nếu như trước đây người dùng còn dành thời gian để đọc và tiếp nhận thông tin một cách tương đối đầy đủ thì ngày nay sự chú ý của công chúng ngày càng ngắn lại.

Ông nhắc lại khái niệm từng được nhiều chuyên gia truyền thông đề cập cách đây vài năm, đó là thời gian chú ý trung bình của con người chỉ khoảng 8 giây. Tuy nhiên, đến nay con số đó còn giảm mạnh hơn. “Hiện nay nếu trong vòng 3 giây không có điều gì đủ hấp dẫn, người dùng sẽ lướt qua ngay”, ông nói.

Sự thay đổi này khiến báo chí đứng trước một bài toán khó. Một mặt phải tìm cách thu hút công chúng trong bối cảnh cạnh tranh khốc liệt với mạng xã hội và các nền tảng video ngắn; mặt khác vẫn phải giữ được bản chất của báo chí là cung cấp thông tin chính xác, có chiều sâu và giá trị xã hội.

Theo Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, nếu báo chí chỉ chạy theo xu hướng “3 giây”, chỉ tập trung vào các nội dung giật gân, câu khách để giữ chân người xem thì sẽ đánh mất vai trò và bản sắc của mình. Nhưng nếu vẫn duy trì cách làm cũ, cách thể hiện cũ thì cũng rất khó tiếp cận độc giả mới.

“Xã hội đang vận động rất nhanh. Muốn giữ được vị thế của mình thì không còn cách nào khác ngoài đổi mới và sáng tạo”, ông nhấn mạnh.

Một trong những khái niệm được nhà báo Lê Quốc Minh đặc biệt nhấn mạnh tại diễn đàn là “tư duy sản phẩm” - xu hướng đang được nhiều tòa soạn lớn trên thế giới áp dụng.

Theo ông, trong nhiều năm, các cơ quan báo chí chủ yếu tập trung vào việc sản xuất nội dung. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, chỉ tạo ra nội dung thôi là chưa đủ. Điều quan trọng hơn là phải nghĩ đến việc sản phẩm báo chí đó được công chúng tiếp nhận như thế nào, trên nền tảng nào và mang lại trải nghiệm gì. “Nếu không có tư duy sản phẩm thì báo chí sẽ rất khó tồn tại”, ông nhận định.

Nhà báo Lê Quốc Minh cho rằng nhiều cơ quan báo chí hiện vẫn đang sản xuất nội dung theo những cách thức quen thuộc từ nhiều năm trước. Trong khi đó, công chúng ngày càng có nhiều lựa chọn và kỳ vọng cao hơn về hình thức thể hiện, trải nghiệm tương tác cũng như giá trị mà sản phẩm báo chí mang lại.

Chính vì vậy, báo chí cần liên tục tìm kiếm những hình thức thể hiện mới, những sản phẩm mới thay vì chỉ dừng lại ở các bài viết truyền thống.

Đổi mới không chỉ là công nghệ

Chia sẻ về hành trình đổi mới của Báo Nhân Dân trong những năm qua, nhà báo Lê Quốc Minh cho biết khi bắt đầu triển khai các sản phẩm báo chí đa phương tiện, đơn vị cũng đối mặt với nhiều băn khoăn và thách thức. Tuy nhiên, theo ông, ranh giới của sự sáng tạo không bao giờ ngăn cản bất kỳ ai. Điều quan trọng là dám thử nghiệm.

Ông dẫn chứng việc Báo Nhân Dân đã liên tục thực hiện nhiều sản phẩm mới, từ các ấn phẩm tương tác, các dự án truyền thông đặc biệt đến những chương trình được triển khai trên nền tảng số. Hiện nay, Báo Nhân Dân đang vận hành khoảng 65 chương trình và sản phẩm trên các nền tảng khác nhau nhằm tiếp cận công chúng đa dạng hơn. Tuy nhiên, đổi mới không chỉ nằm ở công nghệ.

Theo ông, mỗi cơ quan báo chí cần xây dựng môi trường khuyến khích sáng tạo từ chính đội ngũ phóng viên, biên tập viên. Không thể chỉ trông chờ vào chỉ đạo từ lãnh đạo tòa soạn mà cần khơi dậy ý tưởng từ từng cá nhân.

“Rất nhiều người trẻ ngoài xã hội có những ý tưởng sáng tạo trên Facebook, YouTube hay các nền tảng khác. Vậy tại sao họ không thể mang những ý tưởng đó để đóng góp cho cơ quan báo chí?”, ông đặt vấn đề.

Theo Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, một trong những rào cản lớn nhất hiện nay là tâm lý ngại thay đổi và sợ thất bại.

Ông cho rằng các tòa soạn cần mạnh dạn tạo điều kiện cho phóng viên thử nghiệm những ý tưởng mới, kể cả những ý tưởng nhỏ. Nếu thấy hiệu quả thì tiếp tục đầu tư, hỗ trợ để phát triển. “Sáng tạo chưa chắc đã thành công, nhưng điều quan trọng là phải dám làm và dám chấp nhận thất bại”, ông nói.

Nhà báo Lê Quốc Minh ví đổi mới sáng tạo giống như các startup công nghệ. Trong hàng trăm ý tưởng có thể chỉ một số ít thành công, nhưng chính những thử nghiệm đó mới tạo ra đột phá.

Ông kỳ vọng từ nay đến cuối năm, mỗi cơ quan báo chí sẽ có ít nhất một dấu ấn đổi mới riêng, dù lớn hay nhỏ. “Đừng đòi hỏi ngay những thành công quá lớn. Hãy bắt đầu từ những bước nhỏ. Một bước nhỏ nhưng đúng hướng có thể tạo nên những bất ngờ rất lớn”, ông chia sẻ.

Báo chí phải đứng về phía nhân dân

Một quan điểm đáng chú ý khác được nhà báo Lê Quốc Minh đưa ra là thành công không nên được lặp lại theo cách máy móc.

Theo ông, ngay cả những dự án truyền thông thành công cũng không nên được sao chép nguyên trạng ở những lần tiếp theo. Bởi công chúng luôn mong muốn những trải nghiệm mới. “Nếu bản thân người làm báo còn thấy chán vì lặp lại chính mình thì công chúng chắc chắn cũng sẽ chán”, ông nói.

Ông cho rằng sáng tạo không nhất thiết phải là những ý tưởng hoàn toàn mới chưa từng xuất hiện. Các cơ quan báo chí hoàn toàn có thể học hỏi kinh nghiệm, mô hình thành công từ trong nước và quốc tế, sau đó điều chỉnh phù hợp với đối tượng công chúng của mình. Điều quan trọng là tạo ra giá trị mới và trải nghiệm mới cho người đọc, người xem.

Khép lại phần chia sẻ, nhà báo Lê Quốc Minh nhấn mạnh rằng dù công nghệ có thay đổi nhanh đến đâu thì sứ mệnh cốt lõi của báo chí vẫn không thay đổi.

Đó là lan tỏa chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước đến với người dân bằng những cách thức hiệu quả hơn; phản ánh những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn; đồng thời biểu dương những điều tốt đẹp trong xã hội.

Theo ông, báo chí cần đứng từ góc nhìn của nhân dân, đồng hành cùng nhân dân thay vì chỉ truyền tải thông tin theo lối một chiều.

Trong thời đại mà mọi nội dung đều có thể xuất hiện trên điện thoại thông minh, trí tuệ nhân tạo ngày càng phát triển và phương thức tiếp nhận thông tin liên tục thay đổi, báo chí càng phải đổi mới mạnh mẽ hơn nữa. “Điều quan trọng nhất là không ngừng sáng tạo. Chỉ có đổi mới, sáng tạo mới giúp báo chí tiếp tục giữ được vai trò, vị thế và sức ảnh hưởng của mình trong xã hội hiện đại”, nhà báo Lê Quốc Minh nhấn mạnh.