Chủ tịch Quốc hội: Không để nhà ở xã hội trở thành công cụ đầu cơ

Chiều 22/10, Quốc hội tiếp tục thảo luận tại Tổ về 3 dự án Luật Đất đai (sửa đổi), Luật Nhà ở (sửa đổi) và Luật Kinh doanh bất động sản (sửa đổi).

Góp ý về dự án Luật Nhà ở (sửa đổi) dự án Luật Nhà ở (sửa đổi), Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho rằng, mặc dù dự thảo Luật đã được nghiên cứu sửa đổi theo hướng cụ thể hóa các quy định, giảm bớt việc phải ban hành văn bản hướng dẫn, tuy nhiên vấn đề quan trọng nhất vẫn là giải quyết những bất cập đang đặt ra trong thực tiễn. Trong đó, phát triển nhà ở xã hội là một trong những điểm nghẽn lớn cần tập trung tháo gỡ.

Theo Chủ tịch Quốc hội, năm 2026, chỉ tiêu phát triển nhà ở xã hội giao cho các địa phương là 97.000 căn, nhưng trong 9 tháng đầu năm mới thực hiện được khoảng 47.000 căn, đạt khoảng 48%. Nhiều dự án vẫn đình trệ, trong khi thủ tục xét duyệt đối tượng mua nhà ở xã hội, chứng minh thu nhập và xác nhận chưa có nhà ở còn phức tạp, kéo dài.

Giá bán nhà ở xã hội cũng là vấn đề đáng quan tâm. Một căn hộ diện tích khoảng 50m² có giá khoảng 1 tỷ đồng, vượt quá khả năng chi trả của nhiều công nhân, người lao động có thu nhập bình quân từ 6–9 triệu đồng/tháng.

Bên cạnh đó, tình trạng mua nhà ở xã hội để cho thuê hoặc chờ đủ thời hạn 5 năm để bán hưởng chênh lệch vẫn diễn ra. Nhiều địa phương đã quy hoạch quỹ đất nhưng chưa đủ điều kiện triển khai dự án; chủ đầu tư gặp khó khăn trong tiếp cận nguồn vốn tín dụng ưu đãi.

Để tháo gỡ những vướng mắc này, Chủ tịch Quốc hội đề nghị nghiên cứu đơn giản hóa thủ tục đầu tư, cho phép thực hiện song song nhiều bước thay vì tuần tự; xem xét miễn một số thủ tục thẩm định, cấp phép đối với dự án sử dụng thiết kế mẫu, thiết kế điển hình đã được công bố.

Đặc biệt, đối với việc chuyển nhượng nhà ở xã hội sau thời hạn 5 năm, Chủ tịch Quốc hội đề nghị nghiên cứu quy định chỉ cho phép chuyển nhượng cho người đủ điều kiện hưởng chính sách, không để nhà ở xã hội trở thành công cụ đầu cơ. Đồng thời, cần có cơ chế thu hồi ưu đãi đối với trường hợp vi phạm.

Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị hoàn thiện tiêu chí xác định đối tượng chưa có nhà ở theo hướng ứng dụng dữ liệu số, không chỉ phụ thuộc vào thời điểm nộp hồ sơ; đơn giản hóa thủ tục xác nhận thu nhập, giảm giấy tờ chứng minh không cần thiết. Đáng chú ý, Chủ tịch Quốc hội đề xuất nghiên cứu bổ sung cơ chế Nhà nước mua lại các dự án nhà ở thương mại đang đình trệ để chuyển đổi thành nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê.

Theo Chủ tịch Quốc hội, việc sửa đổi đồng bộ Luật Đất đai, Luật Nhà ở và Luật Kinh doanh bất động sản phải hướng tới mục tiêu giải quyết các dự án bất động sản tồn đọng, kéo dài trên cả nước, tránh lãng phí nguồn lực đất đai, vốn đầu tư và các dự án nhà ở trong khi nhu cầu nhà ở của người dân còn rất lớn.

Đối với phát triển nhà ở cho thuê, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đánh giá việc bổ sung một chương mới về nội dung này trong dự thảo Luật là đúng hướng, song chính sách cần đủ mạnh để thu hút nhà đầu tư.

Theo Chủ tịch Quốc hội, thị trường nhà ở cho thuê hiện còn hạn chế do thời gian thu hồi vốn dài, trong khi chủ đầu tư chưa được hưởng các chính sách ưu đãi về đất đai tương tự nhà ở xã hội.

Vì vậy, Chủ tịch Quốc hội đề nghị nghiên cứu cơ chế ưu đãi về đất đai, thuế và tín dụng tương đương hoặc gần tương đương chính sách nhà ở xã hội đối với các dự án cam kết cho thuê trong thời hạn tối thiểu từ 15 - 20 năm. Đây là giải pháp nhằm tháo gỡ khó khăn, khuyến khích doanh nghiệp tham gia đầu tư phát triển nhà ở cho thuê.

Cùng với đó, cần phân biệt rõ chính sách đối với nhà ở cho thuê sử dụng vốn nhà nước và vốn ngoài nhà nước; nghiên cứu cơ chế quản lý giá thuê phù hợp, vừa bảo đảm quyền lợi của người thuê, vừa tạo động lực cho chủ đầu tư.

“Phải có cơ chế khuyến khích khu vực kinh tế tư nhân tham gia mạnh mẽ hơn vào lĩnh vực này. Nguồn lực nhà nước không thể đáp ứng toàn bộ nhu cầu phát triển nhà ở cho thuê. Muốn giải quyết căn cơ vấn đề nhà ở cho người dân, nhất thiết phải huy động được nguồn lực của doanh nghiệp tư nhân”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.