Cơ hội tái cấu trúc và nâng tầm vị thế ngành gỗ Việt

Năm 2025, tổng kim ngạch xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ đạt khoảng 17,2 tỷ USD – mức cao nhất từ trước đến nay. Bên cạnh các thị trường truyền thống như Hoa Kỳ, Nhật Bản và Trung Quốc, xuất khẩu sang EU ghi nhận tín hiệu tích cực khi nhu cầu đối với đồ gỗ chế biến sâu và nội thất cao cấp gia tăng.

Tuy nhiên, xét về tỷ trọng trực tiếp, xuất khẩu gỗ và lâm sản sang Liên minh châu Âu (EU) hiện chỉ dao động khoảng 4,8 – 5,2% tổng kim ngạch toàn ngành. Dù vậy, đây lại là thị trường 'thước đo mới', có ảnh hưởng lớn về tiêu chuẩn, định hình xu hướng phát triển bền vững của ngành lâm sản Việt Nam trong giai đoạn mới.

TS. Trương Tất Đơ, Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) nhấn mạnh: Không nên nhìn EU chỉ dưới góc độ thị phần. Đây là thị trường tiêu chuẩn. Khi đáp ứng được yêu cầu của EU, doanh nghiệp sẽ thuận lợi hơn khi tiếp cận các thị trường cao cấp khác.

Theo ông Đơ, EU không chỉ là nơi tiêu thụ sản phẩm mà còn là "chuẩn mực tham chiếu" về phát triển bền vững, minh bạch và trách nhiệm xã hội. Các quy định của EU thường có tác động lan tỏa, buộc chuỗi cung ứng toàn cầu phải điều chỉnh theo.

Hiện nay, một thách thức mới mang tính bước ngoặt trong xuất khẩu một số sản phẩm, trong đó có các sản phẩm gỗ và lâm sản là Quy định chống mất rừng của EU (EUDR) – bộ tiêu chuẩn khắt khe hơn nhiều so với trước đây.

Để hoàn thành nghĩa vụ thẩm định (due diligence), nhà nhập khẩu bắt buộc phải thu thập đầy đủ thông tin từ phía nhà cung cấp. Điều này đồng nghĩa với việc doanh nghiệp Việt Nam phải cung cấp dữ liệu chính xác, minh bạch về nguồn gốc sản phẩm.

Theo cơ quan chuyên môn, EUDR không chỉ là rào cản thương mại mà còn là động lực thúc đẩy chuyển đổi số và tái cấu trúc ngành gỗ. Việc truy xuất nguồn gốc đến từng tọa độ địa lý buộc doanh nghiệp phải đầu tư hệ thống quản lý dữ liệu, nâng cao năng lực quản trị và liên kết chặt chẽ với vùng nguyên liệu.

Khi đáp ứng được chuẩn mực cao của EU, doanh nghiệp không chỉ giữ vững thị phần tại châu Âu mà còn nâng cao uy tín tại các thị trường như Hoa Kỳ, Nhật Bản, Australia – những nơi ngày càng quan tâm đến yếu tố bền vững và phát thải carbon.

Trong bức tranh tổng thể xuất khẩu lâm sản, EU có thể chỉ chiếm khoảng 5% về tỷ trọng trực tiếp, song lại có sức nặng lớn về định hướng. Đây là "bài kiểm tra" toàn diện về minh bạch, hợp pháp và trách nhiệm môi trường của doanh nghiệp.

Quy định chống mất rừng (EUDR) với yêu cầu truy xuất nguồn gốc đến từng tọa độ địa lý đang đặt ra chuẩn mực mới, buộc doanh nghiệp phải tái cấu trúc chuỗi cung ứng theo hướng minh bạch và bền vững. Nếu vượt qua được "cửa ải" tiêu chuẩn này, ngành gỗ Việt Nam sẽ không chỉ đáp ứng yêu cầu của một thị trường khó tính, mà còn từng bước khẳng định vị thế trong chuỗi giá trị lâm sản toàn cầu – nơi phát triển xanh không còn là lựa chọn, mà là điều kiện bắt buộc.