Đề xuất thử nghiệm sandbox cho dữ liệu pháp luật và AI pháp lý

Bộ Tư pháp vừa tổ chức Hội thảo lấy ý kiến đối với các Đề án “Xây dựng Cơ sở dữ liệu lớn về pháp luật” và “Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong xây dựng, tổ chức thi hành pháp luật”.

Nội dung Hội thảo tập trung vào định hướng xây dựng hạ tầng dữ liệu pháp luật, khả năng ứng dụng AI trong hoạt động xây dựng, rà soát và tổ chức thi hành pháp luật.

Một trong những vấn đề đáng chú ý được đặt ra tại hội thảo là cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, hay còn gọi là sandbox, đối với hạ tầng dữ liệu pháp luật và ứng dụng AI trong lĩnh vực pháp luật.

Theo TS. Chu Thị Hoa, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Khoa học pháp lý, Bộ Tư pháp, trong bối cảnh kinh tế số và cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, năng lực đổi mới sáng tạo, phát triển khoa học - công nghệ đang trở thành chỉ số quan trọng về năng lực cạnh tranh quốc gia. Sự phát triển nhanh của trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn đặt ra yêu cầu phải có khung pháp lý thích ứng linh hoạt, quản lý được rủi ro nhưng không làm chậm tiến trình đổi mới.

Từ thực tiễn đó, sandbox được nhìn nhận là công cụ quản trị hiện đại, cho phép thử nghiệm giải pháp công nghệ, mô hình mới trong phạm vi pháp lý giới hạn, có giám sát và đánh giá trước khi xem xét áp dụng chính thức.

Đối với lĩnh vực pháp luật, cơ chế này có thể được sử dụng để thử nghiệm chia sẻ dữ liệu liên ngành, hình thành “hồ dữ liệu” pháp luật tập trung; đồng thời thử nghiệm các công nghệ AI hỗ trợ soạn thảo, rà soát văn bản, dự báo tác động chính sách và cung cấp thông tin pháp lý thông qua chatbot.

Các ý kiến tại hội thảo cũng đề cập việc thiết kế sandbox cần xác định rõ phạm vi điều chỉnh, tiêu chí lựa chọn, quy trình đăng ký, thẩm định, gia hạn và kết thúc thử nghiệm. Chủ thể tham gia có thể gồm cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp công nghệ, tổ chức và cá nhân liên quan.

Đáng chú ý, đề xuất sandbox trong lĩnh vực này đặt ra yêu cầu phân loại rủi ro theo các mức thấp, trung bình và cao để áp dụng phương thức giám sát phù hợp. Thời gian thử nghiệm có thể kéo dài từ 24 đến 36 tháng và được xem xét gia hạn đối với một số lĩnh vực chuyên sâu.

Bên cạnh yêu cầu về kỹ thuật và dữ liệu, nội dung thảo luận cũng nhấn mạnh việc hoàn thiện cơ chế trách nhiệm trong quá trình thử nghiệm. Trong đó, cần làm rõ trách nhiệm của cơ quan quản lý, đơn vị vận hành, doanh nghiệp công nghệ; đồng thời có cơ chế bảo vệ phù hợp đối với cán bộ thực hiện đúng quy trình phê duyệt, giám sát sandbox theo quy định.

Việc xây dựng cơ sở dữ liệu lớn về pháp luật và ứng dụng AI trong xây dựng, tổ chức thi hành pháp luật được nhìn nhận là yêu cầu tất yếu trong tiến trình chuyển đổi số quốc gia. Tuy nhiên, đây cũng là lĩnh vực đòi hỏi độ chính xác, tính bảo mật và trách nhiệm pháp lý cao. Vì vậy, cơ chế sandbox được kỳ vọng tạo không gian thử nghiệm an toàn, giúp cơ quan nhà nước có thêm căn cứ thực tiễn trước khi hoàn thiện chính sách và thể chế hóa các mô hình mới.