Giải pháp đột phá hiện thực hóa vai trò dẫn dắt của doanh nghiệp Nhà nước theo Nghị quyết 79
Việc đưa Nghị quyết 79 của Bộ Chính trị vào thực tiễn đòi hỏi các giải pháp đồng bộ về thể chế, minh bạch tài chính và cơ sở pháp lý về nhân sự. Mục tiêu cốt lõi là tháo gỡ vướng mắc, trao quyền tự chủ và tạo động lực để khu vực doanh nghiệp Nhà nước phát triển, phấn đấu có từ 1 đến 3 doanh nghiệp lọt vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới đến năm 2030.
Khẩn trương thể chế hóa và phân định quyền tự chủ
Tại Tọa đàm "Để kinh tế Nhà nước dẫn dắt, mở đường trong kỷ nguyên mới" do Báo Tiền Phong tổ chức mới đây, TS. Nguyễn Như Quỳnh, Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế (Bộ Tài chính) nhấn mạnh yêu cầu phải kịp thời thể chế hóa Nghị quyết 79. Các nội dung cần được cụ thể hóa bằng đạo luật, nghị định và văn bản hướng dẫn chi tiết để đảm bảo tính thống nhất và tránh lúng túng khi thực thi.
Về phương thức quản lý, GS.TS Hoàng Văn Cường (Ủy ban Tài chính - Ngân sách của Quốc hội) đề xuất phân định rõ chức năng quản lý của Nhà nước và công tác quản trị tại doanh nghiệp. Quy định về phân chia lợi nhuận cần được sửa đổi theo hướng giao quyền tự chủ tối đa cho đơn vị kinh doanh, đồng thời duy trì cơ chế quản lý và bảo toàn vốn nhà nước.
Bên cạnh đó, yêu cầu bắt buộc trong giai đoạn mới là doanh nghiệp Nhà nước phải hạch toán đầy đủ theo nguyên tắc thị trường. Ông Doãn Thanh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp Nhà nước (Bộ Tài chính), cho biết cần chấm dứt tình trạng sử dụng lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh để chi trả cho các nhiệm vụ chính trị, công ích. Đối với các nhiệm vụ này, Nhà nước cần thực hiện cơ chế đặt hàng, đấu thầu và cấp đủ chi phí đi kèm mức lợi nhuận định mức hợp lý.
Phương pháp đánh giá hiệu quả hoạt động cũng ghi nhận sự thay đổi thực tế. Ông Lê Thanh Tuấn, Phó Tổng Giám đốc SCIC, thông tin đơn vị đang định hướng hoạt động theo mô hình quỹ đầu tư quốc gia. Tiêu chí đánh giá hiệu quả sẽ chuyển từ việc đo lường doanh thu, lợi nhuận hằng năm sang việc đánh giá mức độ gia tăng giá trị tài sản ròng.
Nâng tầm nhân sự và thúc đẩy hợp tác công - tư
Để Nghị quyết 79 phát huy hiệu quả, TS. Nguyễn Như Quỳnh khẳng định yếu tố con người giữ vai trò quyết định. Các doanh nghiệp cần một đội ngũ cán bộ am hiểu thị trường, dám quyết định, dám chịu trách nhiệm và đặc biệt phải được bảo vệ khi thực hiện nhiệm vụ.
Cụ thể hóa cơ chế bảo vệ này, GS.TS Hoàng Văn Cường đề xuất quy định cho phép cán bộ trong khu vực nhà nước được quyền áp dụng các phương pháp làm việc mới, khác với thông lệ. Tuy nhiên, để đảm bảo tính minh bạch và loại trừ yếu tố vụ lợi, cán bộ bắt buộc phải có báo cáo công khai bằng văn bản trước khi tiến hành.
Từ góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Tài Anh, Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn EVN, cho biết cần đẩy mạnh cơ chế phân cấp, phân quyền đi đôi với kiểm tra, giám sát và gắn kết quả công việc với trách nhiệm của người đứng đầu. Đồng thời, doanh nghiệp cần xây dựng môi trường làm việc chuyên nghiệp, minh bạch cùng các quy chế đãi ngộ xứng đáng nhằm thu hút và giữ chân lực lượng chuyên gia chất lượng cao.
Nghị quyết 79 định vị doanh nghiệp Nhà nước tập trung hoạt động vào các ngành, lĩnh vực then chốt, không đầu tư dàn trải. GS.TS Hoàng Văn Cường kiến nghị Nhà nước cần có quy định phân định rõ các lĩnh vực dành riêng cho khu vực nhà nước và các lĩnh vực dành cho khu vực tư nhân.
Chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan phân tích, nền kinh tế cần vận hành dựa trên sự hợp tác và phân công hợp lý giữa các thành phần. Khu vực kinh tế nhà nước nên ưu tiên đầu tư tạo nền tảng tại các lĩnh vực mang tính chiến lược, sau đó có thể chuyển giao lại cho thị trường khi khu vực tư nhân đã đủ năng lực tiếp nhận và vận hành.
Nhìn chung, việc hoàn thiện đồng bộ thể chế pháp lý, giao quyền tự chủ tài chính và xây dựng cơ chế bảo vệ nhân sự là những điều kiện bắt buộc để khu vực doanh nghiệp Nhà nước thực hiện đúng chức năng định hướng và phát triển nền kinh tế quốc gia.