Gỡ điểm nghẽn chuyển đổi số cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Trong bối cảnh kinh tế số ngày càng trở thành động lực tăng trưởng quan trọng, chuyển đổi số không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu đối với doanh nghiệp. Với khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) – chiếm hơn 97% tổng số doanh nghiệp tại Việt Nam – đây là chìa khóa để nâng cao năng suất, mở rộng thị trường và tăng sức cạnh tranh.

Tuy nhiên, hành trình chuyển đổi số của nhiều DNNVV vẫn đối mặt với không ít rào cản. Những hạn chế về vốn, nhân lực và năng lực quản trị đang khiến nhiều doanh nghiệp gặp khó trong việc tiếp cận và ứng dụng công nghệ số một cách hiệu quả. Điều này đòi hỏi các chính sách hỗ trợ cần được triển khai mạnh mẽ và thực chất hơn để tạo động lực cho doanh nghiệp bứt phá trong môi trường kinh doanh mới.

Những điểm nghẽn cần tháo gỡ

Những năm gần đây, nhiều DNNVV đã chủ động ứng dụng công nghệ số vào hoạt động quản trị và kinh doanh. Các giải pháp như phần mềm kế toán, hóa đơn điện tử, quản trị khách hàng, thương mại điện tử hay truyền thông số ngày càng được sử dụng rộng rãi. Một số doanh nghiệp tiên phong còn đầu tư vào điện toán đám mây, trí tuệ nhân tạo (AI) và tự động hóa nhằm nâng cao hiệu quả vận hành, tối ưu chi phí và gia tăng sức cạnh tranh.

Sự phát triển của hạ tầng số cùng việc phổ cập Internet, thanh toán điện tử và các nền tảng trực tuyến đã mở ra nhiều cơ hội để doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào nền kinh tế số. Tuy nhiên, những kết quả bước đầu này vẫn chưa phản ánh bức tranh chung của toàn bộ khu vực DNNVV.

Trên thực tế, phần lớn doanh nghiệp vẫn đang ở giai đoạn đầu của quá trình chuyển đổi số. Nhiều đơn vị chưa xây dựng được lộ trình rõ ràng, còn lúng túng trong việc lựa chọn công nghệ và mô hình triển khai phù hợp. Không ít doanh nghiệp vẫn xem chuyển đổi số là khoản đầu tư tốn kém thay vì là động lực tạo ra tăng trưởng và lợi thế cạnh tranh dài hạn.

Rào cản lớn nhất hiện nay là nguồn lực tài chính. Khả năng tích lũy vốn còn hạn chế, trong khi việc tiếp cận tín dụng chưa thực sự thuận lợi khiến nhiều doanh nghiệp khó đầu tư cho hạ tầng công nghệ, phần mềm quản trị và đào tạo nhân lực số.

Bên cạnh đó, tình trạng thiếu hụt lao động có kỹ năng số đang tạo áp lực lớn đối với DNNVV. Đặc biệt, nguồn nhân lực có khả năng kết nối giữa công nghệ với hoạt động sản xuất, kinh doanh vẫn còn khan hiếm.

Một điểm nghẽn khác nằm ở năng lực quản trị và hệ sinh thái hỗ trợ. Nhiều doanh nghiệp vẫn vận hành theo mô hình truyền thống, quy trình chưa được chuẩn hóa, dữ liệu phân tán và phụ thuộc nhiều vào kinh nghiệm cá nhân. Trong khi đó, các giải pháp công nghệ phù hợp với doanh nghiệp quy mô nhỏ, chi phí hợp lý và dễ tích hợp vẫn chưa thực sự phong phú. Mạng lưới tư vấn, hỗ trợ tại địa phương cũng còn mỏng và thiếu tính chuyên sâu.

Khoảng cách về điều kiện phát triển giữa các khu vực cũng là thách thức đáng chú ý. Doanh nghiệp tại các đô thị lớn thường có nhiều cơ hội tiếp cận công nghệ và dịch vụ hỗ trợ hơn so với doanh nghiệp ở vùng nông thôn hoặc khu vực khó khăn, làm gia tăng nguy cơ hình thành khoảng cách số trong chính cộng đồng DNNVV.

Chia sẻ tại Hội nghị “Giới thiệu các gói giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, hợp tác xã, hộ kinh doanh chuyển đổi số trên Cổng thông tin doanh nghiệp”, ông Nguyễn Đức Trung, Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và Kinh tế tập thể (Bộ Tài chính), cho rằng thách thức lớn nhất hiện nay không nằm ở nhận thức về tầm quan trọng của chuyển đổi số mà là làm thế nào để chuyển đổi số trở thành hoạt động thực chất, mang lại hiệu quả trong quản trị và sản xuất kinh doanh.

Theo ông Trung, các doanh nghiệp rất cần những chương trình hỗ trợ đồng bộ về tư vấn, đào tạo và giải pháp công nghệ phù hợp nhằm giảm chi phí đầu tư ban đầu, từng bước nâng cao năng lực cạnh tranh trong nền kinh tế số.

Hướng tới mục tiêu hỗ trợ 500.000 doanh nghiệp chuyển đổi số

Nhận thức rõ vai trò của DNNVV đối với nền kinh tế, Chính phủ đã phê duyệt Đề án “Chuyển đổi số các doanh nghiệp nhỏ và vừa giai đoạn 2026-2030”, đặt mục tiêu hỗ trợ ít nhất 500.000 doanh nghiệp chuyển đổi số đến năm 2030.

Theo Đề án, tối thiểu 300.000 doanh nghiệp sẽ được tiếp cận và ứng dụng các nền tảng số, giải pháp công nghệ số và AI vào hoạt động sản xuất kinh doanh. Đồng thời, khoảng 200 doanh nghiệp điển hình sẽ được xây dựng thành các mô hình mẫu trong những lĩnh vực trọng điểm như công nghiệp chế biến, chế tạo, nông nghiệp, logistics, thương mại, du lịch và dịch vụ.

Điểm đáng chú ý là chương trình không chỉ hỗ trợ doanh nghiệp ứng dụng công nghệ mà còn đồng hành trong toàn bộ quá trình chuyển đổi, từ đánh giá mức độ sẵn sàng, xây dựng lộ trình, đào tạo nhân lực đến tư vấn triển khai và kết nối với các nhà cung cấp giải pháp số.

Mục tiêu hỗ trợ 500.000 doanh nghiệp cho thấy chuyển đổi số đã trở thành một trong những trọng tâm của chiến lược phát triển kinh tế số quốc gia. Thay vì hỗ trợ đơn lẻ, Đề án hướng tới xây dựng năng lực số toàn diện cho doanh nghiệp, giúp DNNVV từng bước nâng cao sức chống chịu và khả năng cạnh tranh trong bối cảnh mới.

Theo Bộ KH&CN, Đề án được triển khai theo cách tiếp cận thống nhất từ trung ương đến địa phương. Bộ giữ vai trò điều phối chung, phối hợp với Bộ Tài chính và các bộ, ngành liên quan trong việc bảo đảm cơ chế, nguồn lực và tổ chức thực hiện. Cùng với sự tham gia của các hiệp hội, doanh nghiệp công nghệ và tổ chức hỗ trợ, một hệ sinh thái chuyển đổi số đồng bộ đang từng bước được hình thành nhằm hỗ trợ DNNVV tiếp cận công nghệ hiệu quả hơn.

Hiện nay, Bộ KH&CN cũng đang hoàn thiện dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều của Luật Chuyển đổi số. Đây được kỳ vọng sẽ là cơ sở pháp lý quan trọng để tháo gỡ những vướng mắc trong quá trình triển khai Đề án, đặc biệt đối với các quy định liên quan đến nội dung, tiêu chí, điều kiện và hình thức hỗ trợ dành cho hợp tác xã, hộ kinh doanh và DNNVV.

Song song với các chính sách ở cấp quốc gia, nhiều địa phương cũng đang chủ động xây dựng chương trình hỗ trợ riêng. Hà Nội là một trong những địa phương đi đầu trong thúc đẩy chuyển đổi số doanh nghiệp.

Theo Kế hoạch chuyển đổi số DNNVV giai đoạn 2026-2030, thành phố đặt mục tiêu xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ toàn diện từ đào tạo nguồn nhân lực, tư vấn chuyển đổi số đến hỗ trợ ứng dụng công nghệ trong sản xuất, kinh doanh. Dự kiến mỗi năm Hà Nội sẽ hỗ trợ trực tiếp khoảng 5.000 doanh nghiệp, đồng thời đào tạo khoảng 15.000 lượt nhân sự và 1.000 giám đốc điều hành (CEO) nhằm nâng cao năng lực quản trị, đổi mới sáng tạo và thích ứng với môi trường kinh doanh số.

Trong kỷ nguyên dữ liệu và công nghệ, chuyển đổi số không còn là câu chuyện riêng của từng doanh nghiệp mà đã trở thành yêu cầu của cả nền kinh tế. Tuy nhiên, sự thành công của quá trình này không chỉ phụ thuộc vào nỗ lực của doanh nghiệp mà còn ở khả năng đưa chính sách hỗ trợ đến đúng đối tượng, đúng nhu cầu và đúng thời điểm. Khi những điểm nghẽn về vốn, nhân lực và năng lực quản trị được tháo gỡ, chuyển đổi số sẽ thực sự trở thành đòn bẩy giúp khu vực DNNVV tăng tốc phát triển và tham gia sâu hơn vào nền kinh tế số.