Gỡ "thẻ vàng" IUU và cơ hội tái cấu trúc ngành thủy sản

Chiều 3/3, Thủ tướng Phạm Minh Chính chủ trì Phiên họp lần thứ 32 của Ban Chỉ đạo quốc gia chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU). Thông điệp được nhấn mạnh xuyên suốt: “Không để lỗi của một cá nhân, một tập thể ảnh hưởng đến nỗ lực chung của cả đất nước”.

Đây là đợt kiểm tra lần thứ 5 trong 9 năm qua, có ý nghĩa then chốt đối với mục tiêu gỡ “thẻ vàng” IUU – vấn đề đã tác động trực tiếp đến uy tín quốc gia, năng lực xuất khẩu và sự phát triển bền vững của ngành thủy sản. Phiên họp được tổ chức trực tuyến tới các tỉnh, thành ven biển nhằm rà soát toàn diện các nhiệm vụ, giải pháp đã triển khai, đặc biệt là việc thực hiện 5 khuyến cáo của EC.

Rà soát thực chất, không hình thức

Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, thời gian qua công tác chống khai thác IUU đã có chuyển biến tích cực. 100% tàu cá (hơn 80.000 tàu) được đăng ký, cập nhật trên hệ thống cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia; các tàu “3 không” (không đăng ký, không đăng kiểm, không giấy phép) được kiểm soát chặt tại địa bàn cơ sở.

Riêng trong tuần cao điểm, lực lượng chức năng đã kiểm tra 10.745 lượt tàu rời cảng, 6.666 lượt tàu cập cảng; giám sát 7.795 tấn thủy sản qua hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử (eCDT). Công tác cấp giấy xác nhận, chứng nhận nguồn gốc được thực hiện đúng quy trình; 17/17 địa phương ven biển đã yêu cầu doanh nghiệp tự kê khai, rà soát hoạt động chế biến, xuất khẩu và thành lập đoàn liên ngành kiểm tra truy xuất nguồn gốc.

Đáng chú ý, trong tuần không phát sinh thêm tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài – một tín hiệu tích cực trong bối cảnh EC đặc biệt quan tâm đến tình trạng tái diễn vi phạm.

Phát biểu tại buổi họp, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính thẳng thắn chỉ ra một số tồn tại, hạn chế và yêu cầu xử lý dứt điểm từng việc, “làm việc nào ra việc đó”, không báo cáo chung chung.

Mục tiêu kép: Gỡ “thẻ vàng” và tái cấu trúc ngành

Thủ tướng nhấn mạnh, chống IUU không chỉ nhằm đáp ứng yêu cầu của EC, mà là cơ hội tái cấu trúc ngành thủy sản theo hướng hiện đại, bền vững. Mục tiêu kép là vừa gỡ “thẻ vàng”, vừa chuyển đổi mô hình tăng trưởng – giảm cường lực khai thác, tăng nuôi trồng, chế biến sâu, nâng cao giá trị gia tăng và cải thiện sinh kế cho ngư dân.

Trong bối cảnh thị trường EU vẫn là một trong những thị trường xuất khẩu thủy sản trọng điểm, việc kéo dài tình trạng “thẻ vàng” không chỉ làm gia tăng chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp mà còn ảnh hưởng đến hình ảnh hàng thủy sản Việt Nam trên thị trường quốc tế. Do đó, yêu cầu đặt ra không dừng ở việc “đối phó kiểm tra”, mà phải xây dựng được hệ thống quản trị nghề cá minh bạch, có trách nhiệm và hội nhập chuẩn mực quốc tế.

Tinh thần làm việc nghiêm túc, thực chất, liên tục; “đã nói là làm, đã cam kết phải thực hiện”. Các bộ, ngành như Nông nghiệp và Môi trường, Quốc phòng, Công an, Ngoại giao, Khoa học và Công nghệ phải phối hợp chặt chẽ, thống nhất số liệu, không để xảy ra mâu thuẫn thông tin khi làm việc với Đoàn EC, Thủ tướng cho hay.

Trách nhiệm cụ thể đến từng địa phương, doanh nghiệp

Về nhiệm vụ trước mắt, các địa phương ven biển được yêu cầu cam kết không để phát sinh vi phạm mới trong thời gian Đoàn EC làm việc; hoàn thành ngay chính sách chuyển đổi nghề đối với những nơi còn chậm ban hành; chuẩn bị đầy đủ hồ sơ truy xuất nguồn gốc; phân công rõ người chịu trách nhiệm.

Bộ Quốc phòng chỉ đạo lực lượng Biên phòng tăng cường kiểm soát xuất – nhập bến, tuần tra tại vùng biển giáp ranh; Bộ Công an đẩy nhanh điều tra, xử lý các vụ vi phạm nghiêm trọng theo khuyến cáo của EC; rà soát trách nhiệm tại các địa phương có tỷ lệ “khép hồ sơ” cao.

Các tập đoàn công nghệ như VNPT, Viettel phải bảo đảm dữ liệu quản lý nghề cá đạt tiêu chí “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung”. Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam được yêu cầu kiên quyết không để doanh nghiệp nhập nguyên liệu vi phạm IUU, không vì lợi ích trước mắt mà ảnh hưởng lợi ích dài hạn của toàn ngành; đồng thời nghiên cứu xây dựng quỹ hỗ trợ chuyển đổi nghề cho ngư dân...