Hà Nội mở rộng ứng dụng công nghệ bức xạ trong nhiều lĩnh vực

UBND TP. Hà Nội vừa ban hành Kế hoạch số 359/KH-UBND về triển khai thực hiện Chiến lược phát triển, ứng dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2050 trên địa bàn Thành phố. Theo đó, thành phố định hướng phát triển các ứng dụng kỹ thuật hạt nhân, công nghệ bức xạ trong y tế, công nghiệp, nông nghiệp, tài nguyên, môi trường và nghiên cứu khoa học.

Đây là bước cụ thể hóa Chiến lược quốc gia được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 438/QĐ-TTg ngày 16/3/2026, trong đó xác định mở rộng ứng dụng bức xạ, đồng vị phóng xạ trong các ngành kinh tế - kỹ thuật; nâng cao tiềm lực khoa học và công nghệ hạt nhân, phát triển nguồn nhân lực và từng bước làm chủ công nghệ chiến lược là những nhiệm vụ trọng tâm.

Đáng chú ý, Hà Nội đặt mục tiêu xây dựng hệ sinh thái nghiên cứu, ứng dụng, dịch vụ kỹ thuật và chuyển giao công nghệ bức xạ; từng bước làm chủ các công nghệ tiên tiến, kết hợp chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo trong quản lý, chẩn đoán, điều trị và giám sát an toàn.

Hà Nội mở rộng lĩnh vực ứng dụng năng lượng nguyên tử

Theo kế hoạch, đến năm 2030, Hà Nội sẽ phát triển mạng lưới cơ sở y tế chuyên sâu về điện quang, y học hạt nhân, ung bướu - xạ trị, bảo đảm trang thiết bị phù hợp với quy hoạch và nhu cầu khám chữa bệnh. Thành phố khuyến khích xã hội hóa, đầu tư các cơ sở sử dụng thiết bị chẩn đoán, điều trị tiên tiến, đồng thời ưu tiên những đơn vị đáp ứng yêu cầu về nhân lực, hạ tầng và an toàn bức xạ.

Định hướng này đáng chú ý trong bối cảnh nhu cầu chẩn đoán và điều trị ung thư ngày càng lớn. Việc mở rộng y học hạt nhân không chỉ là đầu tư thêm máy móc mà còn đòi hỏi hệ thống nhân lực, cơ sở hạ tầng và quy trình kiểm soát an toàn tương ứng. Đây cũng là lĩnh vực mà công nghệ bức xạ có thể tạo ra tác động trực tiếp tới chất lượng dịch vụ y tế.

Phạm vi ứng dụng được Hà Nội đặt ra rộng hơn lĩnh vực y tế. Thành phố định hướng tiếp nhận, sử dụng các công nghệ mới về bức xạ và đồng vị phóng xạ trong chiếu xạ công nghiệp, kiểm tra không phá hủy, kỹ thuật soi chiếu và hệ điều khiển hạt nhân; ưu tiên những công nghệ có nhu cầu sử dụng lớn và khả năng cạnh tranh cao.

Trong nông nghiệp, công nghệ bức xạ được định hướng phục vụ chọn tạo giống, kiểm soát sinh vật gây hại, bảo quản và kiểm dịch nông sản. Thành phố đặt mục tiêu từng bước mở rộng các mô hình, sản phẩm và cơ sở ứng dụng phù hợp với nhu cầu thực tế.

Đến năm 2035, Hà Nội định hướng xây dựng cơ chế hỗ trợ và xã hội hóa các cơ sở sử dụng kỹ thuật, công nghệ bức xạ và đồng vị phóng xạ trong y tế, công nghiệp, nông nghiệp, tài nguyên và môi trường.

Tầm nhìn đến năm 2050 được đặt ở mức cao hơn: Hà Nội hướng tới trở thành một trong những trung tâm y tế lớn, phát triển các chuyên ngành điện quang, y học hạt nhân, ung bướu - xạ trị và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong chẩn đoán, điều trị. Thành phố đồng thời hướng tới vị thế trung tâm khoa học - công nghệ có tiềm lực về bức xạ và hạt nhân.

Không chỉ đầu tư thiết bị, phải xây năng lực quản trị

Một trong những điểm đáng chú ý trong Kế hoạch 359/KH-UBND là Hà Nội không tiếp cận năng lượng nguyên tử đơn thuần từ phía ứng dụng, mà đặt yêu cầu xây dựng năng lực quản lý tương ứng. Thành phố xác định hoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực quản lý nhà nước, bảo đảm an toàn bức xạ, an toàn hạt nhân và an ninh hạt nhân là nhiệm vụ trọng tâm.

Theo đó, 100% thủ tục hành chính liên quan đến khai báo, cấp phép công việc bức xạ, đăng ký hoạt động dịch vụ hỗ trợ ứng dụng năng lượng nguyên tử, chứng chỉ nhân viên bức xạ và phê duyệt kế hoạch ứng phó sự cố bức xạ cấp cơ sở sẽ được thực hiện, lưu trữ trên nền tảng số theo quy định.

Hà Nội cũng xây dựng, cập nhật và chuẩn hóa cơ sở dữ liệu về các cơ sở bức xạ, nguồn phóng xạ và thiết bị bức xạ. Dữ liệu được định hướng kết nối giữa các sở, ngành, địa phương và doanh nghiệp, phục vụ cấp phép, giám sát an toàn, cảnh báo và ứng phó sự cố.

Định hướng này bám sát yêu cầu chung của Chiến lược phát triển, ứng dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2050. Bộ Khoa học và Công nghệ giữ vai trò nòng cốt ở cấp Trung ương trong tham mưu chính sách, hướng dẫn triển khai Chiến lược, quản lý nhà nước về an toàn bức xạ và hạt nhân, đồng thời phát triển tiềm lực khoa học, công nghệ và nguồn nhân lực. Ngay sau khi Chiến lược được ban hành, Bộ đã đề nghị các bộ, ngành, địa phương xây dựng kế hoạch triển khai phù hợp với điều kiện thực tiễn, bảo đảm đồng bộ và hiệu quả.

Hà Nội dự kiến xây dựng các chương trình đào tạo, phát triển nguồn nhân lực cho nhiều nhóm, từ quản lý nhà nước, nghiên cứu, triển khai, ứng dụng đến hỗ trợ kỹ thuật; đồng thời chú trọng nhân lực phục vụ an toàn bức xạ, an toàn hạt nhân và an ninh hạt nhân.

Thành phố cũng định hướng tăng cường liên kết giữa viện nghiên cứu, trường đại học, cơ sở giáo dục nghề nghiệp và doanh nghiệp. Đây là mắt xích quan trọng nếu muốn chuyển kết quả nghiên cứu thành sản phẩm và dịch vụ thực tế.

Bởi với công nghệ nguyên tử, khoảng cách từ phòng thí nghiệm đến thị trường không nhỏ. Một công nghệ được nghiên cứu thành công chưa đồng nghĩa có thể triển khai rộng rãi. Để thương mại hóa, cần doanh nghiệp đủ năng lực tiếp nhận, đội ngũ kỹ thuật, tiêu chuẩn, quy trình an toàn và thị trường ứng dụng.

Việc Hà Nội đồng thời đặt mục tiêu hỗ trợ doanh nghiệp nghiên cứu, chuyển giao và ứng dụng công nghệ bức xạ, vì thế, có ý nghĩa lớn hơn một chính sách hỗ trợ doanh nghiệp thông thường. Nếu được triển khai hiệu quả, đây có thể là cơ chế hình thành chuỗi giá trị mới gồm nghiên cứu, thiết bị, dịch vụ kỹ thuật, chuyển giao và ứng dụng công nghệ.

Điều này cho thấy Hà Nội đang đặt năng lượng nguyên tử trong một bài toán phát triển công nghệ rộng hơn. Mục tiêu không chỉ là đưa thêm thiết bị vào bệnh viện hay cơ sở sản xuất, mà là hình thành năng lực nghiên cứu, ứng dụng, quản lý và cung cấp dịch vụ kỹ thuật trong nước.