Hoàn thiện cơ chế bảo đảm quyền thực hiện dân chủ ở cơ sở

Trình bày báo cáo, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải cho biết, Chính phủ đã rà soát, đối chiếu dự thảo luật với các nghị quyết, chỉ thị của Đảng, Bộ Chính trị, bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp và thống nhất với hệ thống pháp luật.

Dự thảo được xây dựng theo hướng luật khung, cụ thể hóa phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng”, tránh chồng chéo với pháp luật chuyên ngành. Sau tiếp thu, giải trình và chỉnh lý, dự thảo gồm 67 điều, tăng 2 điều so với dự thảo trình Quốc hội.

Về nội dung chỉnh lý, Chính phủ tập trung hoàn thiện các quy định về nguyên tắc, quyền thực hiện dân chủ ở cơ sở; bổ sung chính sách hỗ trợ người cao tuổi, người chưa có điều kiện tiếp cận công nghệ và người dân tại địa bàn có hạ tầng số hạn chế. Đồng thời, làm rõ trách nhiệm của người đứng đầu và UBND cấp xã trong việc tiếp nhận, xử lý, phản hồi, giải trình kiến nghị, phản ánh và công khai kết quả giải quyết.

Đối với thực hiện dân chủ ở xã, phường, dự thảo bổ sung quy định về công khai thông tin, lấy ý kiến đối với sáng kiến của công dân, trong đó đề xuất quy định tỷ lệ đồng thuận tối thiểu là 10% số hộ gia đình đồng thuận. Dự thảo cũng bổ sung cơ chế thực hiện dân chủ tại cơ quan, đơn vị không có Ban Thanh tra nhân dân; quy định Hội nghị người lao động tại doanh nghiệp nhà nước được tổ chức định kỳ ít nhất mỗi năm một lần và tăng cường trách nhiệm theo dõi, đôn đốc thực hiện kiến nghị.

Chính phủ đề xuất giữ nguyên quy định về Ban Thanh tra nhân dân ở xã, phường và Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng, không hợp nhất hai ban này. Đồng thời, không quy định riêng thời hạn giải quyết kiến nghị, phản ánh, khiếu nại, tố cáo để bảo đảm thống nhất với pháp luật có liên quan.

Đề nghị làm rõ trách nhiệm tiếp nhận, giải trình

Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Lê Thị Nga đề nghị Chính phủ tiếp tục hoàn thiện một số nội dung, trong đó làm rõ trách nhiệm của Nhà nước trong việc bảo đảm thực hiện quyền dân chủ bình đẳng, thực chất đối với các nhóm yếu thế và người dân ở địa bàn khó khăn.

Đối với Bộ tiêu chí đánh giá việc thực hiện dân chủ ở cơ sở, cần bổ sung tiêu chí về quyền tiếp cận thông tin, quyền tham gia và mức độ hài lòng của người dân; đồng thời quy định rõ trách nhiệm của Chính phủ trong việc ban hành Bộ tiêu chí này.

Thường trực Ủy ban cũng đề nghị làm rõ căn cứ, trách nhiệm giải trình đối với các sáng kiến của công dân không đạt tỷ lệ đồng thuận 10%; trách nhiệm tiếp thu, giải trình ý kiến nhân dân, kể cả ý kiến thiểu số có căn cứ. Đồng thời, rà soát cơ chế tiếp nhận, xử lý kiến nghị, phản ánh và hoạt động của Ban Thanh tra nhân dân, Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng, bảo đảm không phát sinh khoảng trống trong thực hiện quyền kiểm tra, giám sát...

Phát biểu tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đề nghị cơ quan soạn thảo và cơ quan thẩm tra tiếp tục phối hợp, nghiên cứu tiếp thu, chỉnh lý các nội dung được góp ý, bảo đảm các quy định của luật rõ ràng, có tính khả thi và đáp ứng yêu cầu triển khai trong thực tiễn.

Kết luận phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội, Thượng tướng Nguyễn Doãn Anh đề nghị các cơ quan liên quan tiếp tục rà soát kỹ, bảo đảm tính thống nhất của dự thảo với hệ thống pháp luật; giải trình, tiếp thu đầy đủ ý kiến để hoàn thiện dự thảo luật, trình Quốc hội xem xét, thông qua.