Hoàn thiện cơ chế, chính sách thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển trung tâm đổi mới sáng tạo
Trong bối cảnh đổi mới sáng tạo ngày càng trở thành động lực cốt lõi của tăng trưởng, Việt Nam đang đẩy mạnh hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đồng bộ, hiện đại, lấy doanh nghiệp làm trung tâm và khoa học – công nghệ làm nền tảng.
Một trong những bước tiến quan trọng là việc lần đầu tiên “đổi mới sáng tạo” được thể chế hóa ở cấp luật trong Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo năm 2025, đặt ngang hàng với khoa học và công nghệ.
Cùng với đó, Luật Ngân sách nhà nước sửa đổi và hàng loạt nghị định, thông tư hướng dẫn đã bổ sung phạm vi, cơ chế ưu tiên nguồn lực cho lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, tạo nền tảng pháp lý thống nhất và đồng bộ.
Đáng chú ý, nội dung đổi mới sáng tạo cũng được tích hợp trong nhiều luật chuyên ngành như thuế, đất đai, giáo dục đại học…, góp phần hình thành hệ thống chính sách liên thông, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động đổi mới sáng tạo phát triển.
Phát triển mạng lưới trung tâm đổi mới sáng tạo
Cùng với hoàn thiện thể chế, việc xây dựng và phát triển các trung tâm đổi mới sáng tạo (TTĐMST) được xác định là một trụ cột quan trọng. Khung pháp lý đã quy định rõ tiêu chí, thẩm quyền công nhận cũng như mô hình tổ chức các trung tâm ở cấp quốc gia và địa phương.
Định hướng đặt ra là mỗi bộ, ngành, địa phương sẽ hình thành ít nhất một trung tâm đổi mới sáng tạo, vừa là nơi nghiên cứu, phát triển, vừa là đầu mối hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo. Các trung tâm này được phát triển theo hướng linh hoạt, kết hợp giữa đơn vị sự nghiệp công lập được tổ chức lại và các trung tâm do doanh nghiệp, tổ chức xã hội thành lập, qua đó huy động tối đa nguồn lực xã hội.
Lấy doanh nghiệp làm trung tâm, thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo
Các chính sách mới nhấn mạnh việc xây dựng hệ thống đổi mới sáng tạo lấy doanh nghiệp làm trung tâm, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư cho nghiên cứu, phát triển và ứng dụng công nghệ, đặc biệt là các công nghệ chiến lược.
Bên cạnh đó, Nhà nước thúc đẩy phát triển văn hóa đổi mới sáng tạo, hỗ trợ hình thành các trung tâm hỗ trợ khởi nghiệp, mạng lưới chuyên gia và hệ sinh thái kết nối cung – cầu công nghệ.
Đáng chú ý, các công cụ tài chính mới như quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia, quỹ địa phương và định hướng xây dựng thị trường chứng khoán chuyên biệt cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo đang mở ra kênh huy động vốn hiệu quả hơn.
Đổi mới cơ chế phân bổ ngân sách, tăng đầu tư cho đổi mới sáng tạo
Nguồn lực tài chính cho đổi mới sáng tạo cũng được cơ cấu lại theo hướng ưu tiên rõ rệt. Tỷ trọng chi cho đổi mới sáng tạo chiếm khoảng 30–40% trong tổng chi khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, với sự phân bổ giữa trung ương, bộ ngành và địa phương.
Đáng chú ý, cơ chế đối ứng được thiết kế theo hướng Nhà nước hỗ trợ từ 10–30%, trong khi doanh nghiệp đóng góp 70–90%, qua đó thúc đẩy vai trò chủ động của khu vực tư nhân. Phương thức phân bổ ngân sách cũng linh hoạt hơn, kết hợp giữa đặt hàng và tài trợ, đồng thời mở rộng hình thức cấp vốn thông qua các quỹ phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Bên cạnh chi thường xuyên cho nhiệm vụ khoa học và công nghệ, ngân sách còn được ưu tiên cho đầu tư hạ tầng như trung tâm thử nghiệm, cơ sở dữ liệu, sàn giao dịch công nghệ, cũng như xây dựng các trung tâm đổi mới sáng tạo và cụm liên kết ngành.
Trong giai đoạn tới, Việt Nam tiếp tục triển khai các kế hoạch tổng thể về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo giai đoạn 2026–2030, đồng thời xây dựng các chương trình quốc gia về đổi mới sáng tạo nhằm tạo đột phá trong phát triển.
Với cách tiếp cận đồng bộ từ thể chế, hạ tầng đến nguồn lực và tổ chức thực thi, hệ thống chính sách mới được kỳ vọng sẽ tạo cú hích mạnh mẽ, giúp đổi mới sáng tạo thực sự trở thành động lực trung tâm của tăng trưởng, nâng cao năng lực cạnh tranh và đưa Việt Nam bứt phá trong kỷ nguyên kinh tế số.