Hoàn thiện hành lang pháp lý cho Sở giao dịch hàng hóa trong Trung tâm tài chính quốc tế

Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm cụ thể hóa chủ trương phát triển Trung tâm tài chính quốc tế, đồng thời hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho thị trường giao dịch hàng hóa theo hướng hiện đại, minh bạch và tiệm cận thông lệ quốc tế.

Nghị định gồm 5 chương, 24 điều, quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành các Điều 10, 11, 12, 13, 15 và 31 của Nghị quyết số 222/2025/QH15 của Quốc hội về Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam. Trọng tâm của Nghị định là thiết lập cơ sở pháp lý cho việc hình thành, vận hành và quản lý các Sở giao dịch hàng hóa trong không gian Trung tâm tài chính quốc tế, với những cơ chế linh hoạt và đặc thù hơn so với mô hình Sở giao dịch hàng hóa đang hoạt động tại các khu vực khác trên lãnh thổ Việt Nam.

Một trong những điểm nổi bật của Nghị định số 330/2025/NĐ-CP là việc xây dựng khung pháp lý riêng, có tính mở cao, cho phép thử nghiệm các mô hình giao dịch hàng hóa mới trong phạm vi được kiểm soát. Theo đó, phạm vi hàng hóa được phép giao dịch được mở rộng đáng kể, bao gồm: hàng hóa nông nghiệp; năng lượng; nguyên liệu công nghiệp; kim loại (trừ vàng); tín chỉ các-bon; và một số sản phẩm văn hóa, nghệ thuật dưới dạng tài sản số ứng dụng công nghệ mã hóa (NFT).

Việc mở rộng danh mục hàng hóa giao dịch không chỉ tạo dư địa cho đổi mới sáng tạo, mà còn đáp ứng yêu cầu phát triển các loại hình thị trường hàng hóa mới, phù hợp với xu hướng chuyển đổi số và tài chính xanh đang diễn ra mạnh mẽ trên thế giới. Đây cũng là cơ sở quan trọng để Việt Nam từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giao dịch hàng hóa khu vực và toàn cầu.

Bên cạnh đó, Nghị định đã làm rõ các khái niệm về hợp đồng hàng hóa giao ngay và hợp đồng hàng hóa phái sinh, qua đó hoàn thiện hành lang pháp lý cho các hoạt động giao dịch hàng hóa hiện đại. Những quy định này được kỳ vọng sẽ khắc phục các bất cập của khung pháp lý hiện hành, tạo nền tảng cho sự phát triển minh bạch và chuyên nghiệp của thị trường mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch.

Nâng cao an toàn hệ thống là nội dung xuyên suốt của Nghị định số 330/2025/NĐ-CP. Một điểm mới đáng chú ý là quy định Trung tâm thanh toán bù trừ hoạt động như một tổ chức độc lập, cung ứng dịch vụ thanh toán, bù trừ và quản lý rủi ro cho các giao dịch trên Sở giao dịch hàng hóa. Mô hình này phù hợp với thông lệ quốc tế, giúp giảm thiểu rủi ro dây chuyền, nâng cao tính minh bạch và khả năng kiểm soát rủi ro của toàn thị trường.

Đặc biệt, Nghị định trao cho Bộ Công Thương thẩm quyền áp dụng các biện pháp quản lý trong trường hợp khẩn cấp nhằm bảo đảm ổn định thị trường và an ninh kinh tế – tài chính. Các biện pháp này bao gồm: tạm ngừng hoặc hạn chế giao dịch; áp dụng chế độ kiểm soát đặc biệt đối với hệ thống công nghệ thông tin; công bố thông tin khẩn cấp về diễn biến thị trường và rủi ro; hạn chế hoặc đình chỉ quyền truy cập hệ thống đối với các tổ chức, cá nhân vi phạm pháp luật hoặc có dấu hiệu thao túng thị trường. Quy định này góp phần tăng cường năng lực ứng phó của cơ quan quản lý trước những biến động bất thường của thị trường hàng hóa.

Song song với yêu cầu quản lý chặt chẽ, Nghị định số 330/2025/NĐ-CP cũng thể hiện rõ tinh thần cải cách thủ tục hành chính, tạo môi trường đầu tư thông thoáng trong Trung tâm tài chính quốc tế. Theo đó, thời hạn cấp Giấy phép thành lập Sở giao dịch hàng hóa được rút ngắn xuống còn 30 ngày làm việc, được đánh giá là cạnh tranh so với nhiều quốc gia trong khu vực.

Nghị định đồng thời quy định rõ trách nhiệm của Sở giao dịch hàng hóa trong việc duy trì điều kiện thành lập; tổ chức và vận hành sàn giao dịch theo nguyên tắc cạnh tranh công bằng; tuân thủ chuẩn mực quốc tế; bảo đảm an toàn hệ thống công nghệ thông tin, thanh toán và bù trừ; thực hiện công bố thông tin đầy đủ, kịp thời và quản trị rủi ro hiệu quả. Đây là những yêu cầu then chốt nhằm xây dựng niềm tin cho nhà đầu tư trong và ngoài nước.

Trong quá trình xây dựng Nghị định, Bộ Công Thương, trực tiếp là Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, đã chủ động nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế, rà soát pháp luật hiện hành và phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành, địa phương, chuyên gia và cộng đồng doanh nghiệp trong và ngoài nước. Nhiều quy định mang tính đột phá đã được tham mưu, vừa bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước và an toàn hệ thống, vừa tạo điều kiện cho đổi mới sáng tạo và thu hút đầu tư vào lĩnh vực giao dịch hàng hóa trong Trung tâm tài chính quốc tế.

Nghị định số 330/2025/NĐ-CP có hiệu lực thi hành kể từ ngày 18/12/2025.