Hoàn thiện Luật Đấu thầu, bảo đảm cạnh tranh thực chất
Thẩm tra dự án Luật Đấu thầu (sửa đổi), Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị quy định rõ điều kiện áp dụng các hình thức lựa chọn nhà thầu, tăng cường kiểm soát và trách nhiệm giải trình, tránh thu hẹp cạnh tranh, bảo đảm tính thống nhất, khả thi của pháp luật.
Sáng 23/10, tại Nhà Quốc hội, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Quốc hội nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra dự án Luật Đấu thầu (sửa đổi).
Trình bày Tờ trình, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, thực tiễn thi hành Luật Đấu thầu cho thấy một số quy định chưa đồng bộ với hệ thống pháp luật; thủ tục còn khâu trung gian, các hình thức lựa chọn nhà thầu chưa đáp ứng yêu cầu đối với một số gói thầu đặc thù. Quy định về ưu đãi, tư cách hợp lệ, đánh giá hồ sơ dự thầu, hợp đồng và giải quyết kiến nghị cũng cần tiếp tục hoàn thiện.
Việc sửa đổi Luật nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng, Nhà nước về cải cách thủ tục hành chính, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, khơi thông nguồn lực, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, bảo đảm cạnh tranh, minh bạch, phòng, chống tham nhũng, lãng phí.
Dự án Luật tập trung vào 4 nhóm chính sách: bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật; nâng cao chất lượng, hiệu quả đấu thầu; đơn giản hóa thủ tục, rút ngắn thời gian, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền; nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và tăng cường kiểm tra, giám sát.
Trình bày Báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, Ủy ban thống nhất về sự cần thiết sửa đổi Luật Đấu thầu nhằm tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, đơn giản hóa thủ tục, tăng cường phân cấp, phân quyền và bảo đảm đồng bộ với hệ thống pháp luật.
Tuy nhiên, do Luật Đấu thầu năm 2023 đã nhiều lần được sửa đổi, bổ sung và dự thảo lần này có phạm vi tác động rộng, Ủy ban đề nghị đánh giá thực chất tác động, chi phí, lợi ích và rủi ro của các chính sách; chỉ sửa đổi những vấn đề đã rõ từ thực tiễn, bảo đảm tính ổn định, thống nhất của pháp luật và chuẩn bị đầy đủ các điều kiện thi hành.
Về phạm vi điều chỉnh, cần phân định rõ các trường hợp không thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật và trường hợp áp dụng cơ chế mua sắm riêng, nhất là đối với gói thầu sử dụng nhiều nguồn vốn.
Đối với quy định cho phép hồ sơ mời thầu nêu nhãn hiệu, xuất xứ theo nhóm, cơ quan thẩm tra lo ngại có thể hạn chế hàng hóa tương đương, nhất là sản phẩm mới của doanh nghiệp trong nước.
Vì vậy, đề nghị ưu tiên tiêu chí về tính năng, chất lượng, tiêu chuẩn kỹ thuật và mục đích sử dụng; chỉ viện dẫn nhãn hiệu, xuất xứ khi cần thiết, đồng thời quy định rõ điều kiện chấp nhận hàng hóa tương đương.
Ủy ban cũng đề nghị quy định chặt chẽ việc sử dụng nhà thầu phụ nước ngoài, bảo đảm nhà thầu trong nước thực hiện thực chất phần việc chủ yếu và chịu trách nhiệm tương xứng với vai trò nhà thầu chính.
Về các hành vi bị cấm, cần xác định rõ chủ thể, hành vi vi phạm liên quan đến thông thầu, gian lận, xung đột lợi ích và làm lộ bí mật nhà nước.
Đối với việc lựa chọn nhà thầu khi chưa xác định nguồn vốn, cần làm rõ các trường hợp được phép thực hiện, nhất là gói thầu khẩn cấp, cấp bách và đấu thầu trước, đồng thời bảo đảm khả năng phòng ngừa, xử lý vi phạm từ sớm.
Về hình thức lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư, Ủy ban cơ bản thống nhất việc hợp nhất chào hàng cạnh tranh vào đấu thầu rộng rãi, mua sắm trực tiếp vào chỉ định thầu và bổ sung hình thức đàm phán cạnh tranh.
Tuy nhiên, cần tiếp tục xác định đấu thầu rộng rãi là hình thức chủ yếu; quy định rõ điều kiện, giới hạn áp dụng chỉ định thầu, đặt hàng và các hình thức đặc biệt, tránh thu hẹp cạnh tranh. Đối với đàm phán cạnh tranh, cần bảo vệ bí mật kinh doanh, quyền sở hữu trí tuệ, có căn cứ kiểm chứng giá và tăng cường trách nhiệm giải trình.
Dự thảo giao Chính phủ quy định chi tiết nhiều nội dung tại 38 điều, trong đó có những vấn đề ảnh hưởng trực tiếp đến cạnh tranh và quyền tham dự thầu.
Vì vậy, cơ quan thẩm tra đề nghị quy định ngay trong Luật các nguyên tắc, điều kiện và giới hạn áp dụng; việc giao Chính phủ quy định chi tiết phải nằm trong phạm vi Luật cho phép, không mở rộng các trường hợp hạn chế cạnh tranh bằng văn bản dưới luật.
Bên cạnh đó, cần nâng cao hiệu quả Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia trong công khai, chia sẻ dữ liệu và giám sát; bảo đảm tính độc lập trong giải quyết kiến nghị; làm rõ cơ chế đấu thầu trước, sửa đổi hợp đồng và chuyển nhượng dự án.
Các quy định về lựa chọn nhà thầu cung cấp thuốc, hóa chất, vật tư xét nghiệm, thiết bị y tế cũng cần được hoàn thiện nhằm kiểm soát giá, đáp ứng yêu cầu chuyên môn, không làm gián đoạn hoạt động khám, chữa bệnh. Đồng thời, rà soát quy định chuyển tiếp để bảo đảm tính thống nhất, khả thi, tránh khoảng trống pháp lý.