Hoàn thiện Luật Trợ giúp pháp lý: Bước tiến quan trọng trong cải cách tư pháp

Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý (TGPL) được Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến tại phiên họp thứ 55 diễn ra vào sáng nay (2/3).

Trình bày Tờ trình dự án Luật, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Đặng Hoàng Oanh cho biết, việc sửa đổi, bổ sung Luật TGPL năm 2017 là yêu cầu cấp thiết nhằm khắc phục những hạn chế, bất cập phát sinh trong quá trình thi hành; bảo đảm sự đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật; đồng thời đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp, cải cách hành chính và chuyển đổi số quốc gia.

Dự thảo bổ sung các nhóm đối tượng: người dân tộc thiểu số thuộc dân tộc rất ít người; người gặp khó khăn về tài chính do thiên tai, dịch bệnh, hỏa hoạn, mất mùa, sự kiện bất khả kháng hoặc tình trạng khẩn cấp; cá nhân bị thiệt hại theo quyết định giải quyết bồi thường của Nhà nước; người nước ngoài theo điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Đồng thời, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung nhiều quy định nhằm nâng cao tính chuyên nghiệp của đội ngũ người thực hiện TGPL. Theo đó, bổ sung quy định cấp lại thẻ trợ giúp viên pháp lý khi chuyển công tác sang địa phương khác; mở rộng nguồn tuyển, cho phép viên chức có bằng cử nhân luật, có từ 5 năm kinh nghiệm công tác pháp luật trở lên tham gia trợ giúp pháp lý khi được cơ quan quản lý đồng ý.

Đối với cộng tác viên TGPL, dự thảo không giới hạn địa bàn đăng ký, đồng thời cho phép thực hiện đại diện ngoài tố tụng. Cùng với việc mở rộng nguồn lực, dự thảo cũng siết chặt tiêu chuẩn, bổ sung các trường hợp không được bổ nhiệm, cấp thẻ trợ giúp viên pháp lý và thu hồi thẻ cộng tác viên theo hướng chặt chẽ, tương đồng với quy định đối với luật sư.

Về tổ chức hệ thống, dự thảo bỏ điều kiện cứng về địa bàn khi thành lập chi nhánh Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước; giao Chủ tịch UBND cấp tỉnh căn cứ điều kiện thực tế để quyết định việc thành lập và địa bàn đặt chi nhánh.

Báo cáo thẩm tra luật, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, Thường trực Ủy ban cơ bản tán thành với sự cần thiết sửa đổi Luật và các nội dung lớn của dự thảo.

Đồng thời khẳng định, cần nghiên cứu đổi mới mạnh mẽ hơn mô hình TGPL theo hướng Nhà nước giữ vai trò thiết kế chính sách, đặt hàng và kiểm soát chất lượng TGPL. Việc thực hiện TGPL sẽ chủ yếu do các tổ chức dịch vụ pháp lý đảm nhiệm nhằm giúp tinh gọn tổ chức bộ máy, tiết kiệm ngân sách để có thể mở rộng thêm được đối tượng thụ hưởng, vừa góp phần nâng cao tính chuyên nghiệp, hiệu quả hoạt động của các tổ chức dịch vụ pháp lý.

Trường hợp chưa đủ điều kiện áp dụng ngay, cần xác định rõ lộ trình thực hiện trong dự án Luật để bảo đảm tính khả thi.

Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị tiếp tục rà soát nguồn lực thực hiện, nhất là khi mở rộng đối tượng được TGPL; nghiên cứu mở rộng nguồn cộng tác viên chất lượng cao, bao gồm người đã nghỉ hưu, người tự nguyện thôi việc và đội ngũ cán bộ pháp luật trong hệ thống chính trị.

Đồng thời, đề nghị kế thừa cơ chế điều phối từ Trung ương đối với địa bàn đặc thù; tiếp tục hoàn thiện các quy định về chuyển đổi số và xem xét bổ sung điều khoản chuyển tiếp khi cần thiết để bảo đảm tổ chức thi hành thông suốt.