Hướng dẫn thực hiện phần thi Sáng kiến, giải pháp Cuộc thi tìm hiểu trật tự, an toàn giao thông 2026

Với chủ đề “Thượng tôn pháp luật để xây dựng văn hóa giao thông an toàn cho sinh viên”, Cuộc thi năm nay không chỉ kiểm tra kiến thức, khả năng nhận diện và xử lý tình huống mà còn dành một phần riêng để người dự thi chủ động đưa ra sáng kiến, giải pháp.

Đây là điểm mới so với các cuộc thi trước. Học phần D - Sáng kiến, giải pháp được đưa vào thay cho phần tự luận chuyên sâu, tạo điều kiện để người dự thi lựa chọn vấn đề từ thực tế, xây dựng ý tưởng và đề xuất cách giải quyết dưới góc nhìn của mình.

Theo hướng dẫn của Ban Tổ chức, sinh viên có thể lựa chọn một vấn đề về trật tự, an toàn giao thông, kết hợp kiến thức pháp luật với trải nghiệm thực tế và khả năng sáng tạo để xây dựng sản phẩm dưới dạng video clip, bài viết, infographic, đồ họa hoặc mô phỏng.

Sản phẩm cần thể hiện được một mạch nội dung rõ ràng: Nhận diện vấn đề - Phân tích nguyên nhân - Xác định căn cứ pháp luật - Lựa chọn cách xử lý - Đề xuất sáng kiến, giải pháp.

Điều quan trọng là người dự thi không chỉ chỉ ra hành vi đúng hay sai, mà cần lý giải nguyên nhân, nhận diện nguy cơ và đề xuất cách hạn chế những tình huống tương tự trong thực tế.

Bắt đầu từ những vấn đề gần gũi với sinh viên

Đề tài của Học phần D không nhất thiết phải là một vấn đề lớn. Thí sinh có thể bắt đầu từ những tình huống thường gặp trong quá trình đi học, đi làm thêm, di chuyển giữa nhà trọ, ký túc xá và trường học hoặc khi tham gia các hoạt động tập thể.

Đó có thể là việc chuyển hướng tại nơi giao nhau; đi ra từ ngõ, đường nhánh bị che khuất tầm nhìn; đi bộ từ điểm xe buýt đến trường; đón xe công nghệ vào giờ tan học; sử dụng điện thoại khi điều khiển phương tiện; tham gia giao thông sau khi sử dụng rượu bia; mượn xe, sử dụng xe điện hoặc di chuyển trong điều kiện mưa, thiếu ánh sáng.

Sau khi lựa chọn vấn đề, thí sinh cần xác định những yếu tố chính của tình huống như người tham gia, diễn biến, hành vi, nguyên nhân, nguy cơ và hậu quả có thể xảy ra.

Các quy định pháp luật được sử dụng trong bài cần được tra cứu từ nguồn chính thức, còn hiệu lực; ghi rõ văn bản, điều, khoản liên quan khi cần. Dữ kiện thực tế và những giả định phục vụ phân tích cũng cần được phân biệt rõ.

Trên cơ sở đó, người dự thi có thể đặt ra các phương án xử lý, so sánh và lựa chọn cách phù hợp với quy định pháp luật, bảo đảm an toàn và có khả năng thực hiện.

Phần quan trọng nhất là sáng kiến, giải pháp. Một đề xuất cần làm rõ được các vấn đề: Làm gì? Ai thực hiện? Áp dụng ở đâu? Cần điều kiện gì? Đánh giá hiệu quả ra sao?

Giải pháp không nhất thiết phải phức tạp. Đó có thể là thay đổi một thói quen chưa an toàn, xây dựng hướng dẫn thao tác, thiết kế bản đồ lộ trình, tổ chức nhóm hỗ trợ, tạo công cụ cảnh báo hoặc kiến nghị khắc phục một điểm có nguy cơ mất an toàn giao thông.

Với sinh viên Đại học Bách khoa Hà Nội, Ban Tổ chức khuyến khích phát huy thế mạnh về kỹ thuật, công nghệ để mô phỏng nguy cơ, thiết kế công cụ hỗ trợ hoặc đưa ra những giải pháp có khả năng áp dụng trong môi trường học đường.

Chẳng hạn, từ tình trạng xe công nghệ tập trung đón sinh viên vào giờ tan học, người dự thi có thể phân tích nguy cơ xe dừng, đỗ gây cản trở hoặc che khuất tầm nhìn; từ đó đề xuất điểm đón phù hợp. Sáng kiến có thể là bản đồ các điểm hẹn kèm mã QR để sinh viên và lái xe tra cứu, trước khi kiến nghị đơn vị quản lý xem xét triển khai.

Lựa chọn hình thức phù hợp để thể hiện ý tưởng

Với thể loại video clip, thời lượng gợi ý từ 3-5 phút. Thí sinh có thể thực hiện dưới dạng video tình huống, phim ngắn, hoạt hình, mô phỏng 2D/3D hoặc kết hợp tư liệu với đồ họa.

Nội dung nên được triển khai theo mạch: Vấn đề - Tình huống - Phân tích - Cách xử lý - Sáng kiến, giải pháp. Video cần có hình ảnh rõ, âm thanh dễ nghe, khuyến khích có phụ đề; định dạng MP4, chất lượng từ 1080p.

Với thể loại bài viết, dung lượng gợi ý từ 1.200-1.800 từ. Nội dung cần đi từ đặt vấn đề, phân tích tình huống và căn cứ pháp luật đến lựa chọn cách xử lý, đề xuất sáng kiến và khả năng áp dụng.

Bài viết cần thể hiện được lập luận và đề xuất của người dự thi, tránh sao chép quy định pháp luật hoặc trình bày chung chung, mang tính khẩu hiệu.

Đối với thể loại infographic, đồ họa hoặc mô phỏng, thí sinh có thể sử dụng chuỗi 6-8 khung hình, sơ đồ hoặc mô phỏng 2D/3D. Sản phẩm cần làm rõ bối cảnh, nguy cơ, nguyên nhân, quy định liên quan, cách xử lý và giải pháp phòng ngừa; ưu tiên cách thể hiện ngắn gọn, trực quan, dễ theo dõi.

Các mức thời lượng và dung lượng nêu trên mang tính gợi ý. Thí sinh cần thực hiện theo yêu cầu và thể lệ chính thức của Ban Tổ chức.

Trong quá trình xây dựng sản phẩm, an toàn phải được đặt lên hàng đầu. Thí sinh không dàn dựng hành vi vi phạm, va chạm hoặc tình huống nguy hiểm trên đường đang có phương tiện lưu thông. Khi cần tái hiện tình huống, có thể sử dụng mô hình, hoạt hình hoặc đồ họa.

Người dự thi cũng không tự thêm chi tiết làm thay đổi bản chất tình huống, không quy kết trách nhiệm khi chưa đủ dữ kiện; không tự ý lắp biển báo, sơn kẻ đường hoặc thay đổi tổ chức giao thông để phục vụ sản phẩm.

Hình ảnh, âm thanh và các tư liệu sử dụng cần được ghi nguồn phù hợp, bảo đảm quyền riêng tư và bản quyền. Trường hợp sử dụng công cụ trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ, thí sinh có trách nhiệm kiểm tra lại tính chính xác của nội dung và ghi rõ phạm vi hỗ trợ khi cần.

Đối với những sáng kiến mới dừng ở mức ý tưởng, sản phẩm cần xác định rõ đây là đề xuất, không khẳng định đã được triển khai hoặc đạt hiệu quả trong thực tế.

Khi hoàn thiện bài dự thi, ngoài sản phẩm chính, thí sinh cần chuẩn bị thông tin tác giả hoặc nhóm thực hiện, danh mục nguồn tư liệu và phần thuyết minh ngắn. Phần thuyết minh nên làm rõ các nội dung: Vấn đề - Nguyên nhân - Căn cứ pháp luật - Cách xử lý - Sáng kiến, giải pháp - Điều kiện triển khai - Cách đánh giá hiệu quả.

Sản phẩm không nhất thiết phải cầu kỳ về hình thức. Điều Ban Tổ chức hướng tới là một đề xuất đúng pháp luật, dễ hiểu, có ý tưởng và có khả năng áp dụng vào thực tế.