Khi công nghệ trở thành “con dao hai lưỡi”

Lợi ích thiết thực

Không thể phủ nhận, điện thoại và máy tính mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho học sinh. Nhờ có internet, các em có thể dễ dàng tra cứu kiến thức, học trực tuyến, tiếp cận nguồn tài liệu phong phú và mở rộng hiểu biết về thế giới xung quanh. Trong quá trình học tập, các thiết bị công nghệ giúp tiết kiệm thời gian, hỗ trợ học ngoại ngữ, rèn luyện kỹ năng tin học và làm quen với phương thức học tập hiện đại.

Nếu được sử dụng hợp lý, điện thoại và máy tính có thể trở thành người bạn đồng hành hữu ích, góp phần nâng cao chất lượng học tập và giúp học sinh thích nghi với yêu cầu của xã hội số.

Tuy nhiên, mặt trái của việc sử dụng điện thoại quá nhiều đang ngày càng bộc lộ rõ. Với học sinh mầm non, việc tiếp xúc sớm và kéo dài với màn hình khiến trẻ chậm nói, kém tập trung, giảm khả năng vận động và hạn chế sự phát triển cảm xúc tự nhiên. Trẻ dễ bị cuốn vào thế giới ảo, ít giao tiếp trực tiếp với người xung quanh.

Ở bậc tiểu học, không ít học sinh dành hàng giờ liền để xem video, chơi trò chơi điện tử. Hệ quả là tình trạng cận thị sớm gia tăng, rối loạn giấc ngủ, mệt mỏi và giảm hứng thú học tập. Nhiều em ngại đọc sách, ngại suy nghĩ, quen tiếp nhận thông tin nhanh và đơn giản.

Đối với học sinh trung học cơ sở, sức hút từ mạng xã hội và game online càng trở nên mạnh mẽ. Việc sử dụng điện thoại thiếu kiểm soát khiến nhiều em sao nhãng việc học tập, kết quả sa sút, dễ cáu gắt, sống khép kín và phụ thuộc vào thế giới ảo.

Nguy cơ “thối não” và hệ lụy lâu dài

Đối với học sinh, đây vừa là công cụ hỗ trợ học tập hiệu quả, vừa tiềm ẩn nhiều nguy cơ nếu sử dụng không đúng cách. Đáng lo ngại hơn, việc lạm dụng điện thoại, máy tính trong thời gian dài đang gây ra những tác hại nghiêm trọng, thậm chí dẫn đến tình trạng suy giảm tư duy, thường được gọi bằng thuật ngữ “thối não” (brain-rot).

 “Thối não” là do lạm dụng điện thoại, thuật ngữ này dùng để chỉ tình trạng não bộ bị quá tải bởi các nội dung giải trí nhanh, ngắn, thiếu chiều sâu. Khi quen tiếp nhận thông tin một cách thụ động, học sinh dần lười suy nghĩ, giảm khả năng ghi nhớ, phân tích và tư duy độc lập.

Lâu dần, các em trở nên “giàu thông tin nhưng nghèo tư duy”, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển trí tuệ và nhân cách. Hậu quả của tình trạng này không chỉ dừng lại ở kết quả học tập hiện tại mà còn tác động lâu dài đến tương lai. Một thế hệ phụ thuộc vào thiết bị điện tử, thiếu kỹ năng giao tiếp, thiếu khả năng tự học và sáng tạo sẽ gặp nhiều khó khăn khi bước vào cuộc sống và lao động sau này.

Vấn đề không nằm ở bản thân chiếc điện thoại, mà ở cách sử dụng. Để hạn chế tác hại, học sinh cần được hướng dẫn sử dụng điện thoại một cách khoa học và có kiểm soát.

Theo khuyến cáo của các chuyên gia, trẻ mầm non nên hạn chế tối đa thời gian tiếp xúc với màn hình, không quá 30 phút mỗi ngày và phải có người lớn giám sát. Học sinh tiểu học chỉ nên sử dụng điện thoại tối đa 1 giờ mỗi ngày. Với học sinh trung học cơ sở, thời gian hợp lý là từ 1 đến 2 giờ mỗi ngày, bao gồm cả học tập và giải trí.

Bên cạnh đó, cần khuyến khích học sinh đọc sách, tham gia hoạt động thể thao, giao tiếp trực tiếp với gia đình và bạn bè để phát triển toàn diện cả về thể chất lẫn tinh thần.

Gia đình và nhà trường giữ vai trò then chốt trong việc định hướng sử dụng công nghệ cho học sinh. Phụ huynh cần làm gương, đặt ra quy định rõ ràng và đồng hành cùng con trong quá trình sử dụng thiết bị số. Nhà trường cần tăng cường giáo dục kỹ năng sử dụng công nghệ an toàn, hiệu quả, giúp học sinh nhận thức đúng về lợi ích và tác hại của điện thoại, máy tính.

Điện thoại và máy tính là thành tựu của thời đại công nghệ số, mang lại nhiều lợi ích cho học sinh nếu được sử dụng đúng cách. Tuy nhiên, việc lạm dụng các thiết bị này có thể dẫn đến suy giảm sức khỏe, sa sút học tập và nguy cơ “thối não”. Vì vậy, sử dụng công nghệ một cách thông minh, có kiểm soát chính là chìa khóa để điện thoại phục vụ việc học tập và phát triển, thay vì chi phối cuộc sống và tương lai của thế hệ trẻ.