Khi OCOP trở thành “đòn bẩy” kinh tế nông thôn

Chuyển trọng tâm từ tiêu chí sang giá trị kinh tế

Trong quá trình xây dựng nông thôn mới, yêu cầu đặt ra ngày càng cao hơn: nông thôn không chỉ khang trang về hạ tầng mà phải tạo được sinh kế bền vững, sản xuất có hiệu quả và giúp người dân nâng cao thu nhập ngay trên quê hương mình.

Từ yêu cầu đó, Văn phòng Điều phối xây dựng Chương trình NTM tỉnh Thanh Hóa đã tham mưu lãnh đạo tỉnh, Ban Chỉ đạo tỉnh đổi mới phương thức thực hiện chương trình theo hướng thực chất, bền vững, lấy phát triển sản xuất, tạo việc làm, nâng thu nhập và cải thiện đời sống người dân làm trọng tâm.

Theo bà Nguyễn Hồng Thái, Phó Chánh Văn phòng Điều phối xây dựng Chương trình NTM tỉnh Thanh Hóa, thay vì chỉ tập trung vào việc hoàn thành các tiêu chí, chương trình ngày càng chú trọng khai thác lợi thế từng địa phương, hình thành vùng sản xuất hàng hóa, nâng cao hiệu quả hoạt động của hợp tác xã (HTX), thúc đẩy liên kết giữa người dân, HTX và doanh nghiệp.

Đây cũng là một trong những nhiệm vụ quan trọng mà Văn phòng tập trung tham mưu và điều phối trong quá trình triển khai Chương trình NTM. Từ việc xác định lợi thế sản xuất, tổ chức lại sản xuất đến ứng dụng khoa học - công nghệ, xây dựng sản phẩm đặc trưng, phát triển OCOP và kết nối thị trường, các nội dung được đặt trong mối quan hệ với nhau thay vì triển khai rời rạc.

Cùng với đó, Văn phòng tham mưu triển khai các chính sách phát triển nông nghiệp và môi trường giai đoạn 2026 - 2030 theo Nghị quyết số 17/2026/NQ-HĐND của HĐND tỉnh. Qua đó, các địa phương triển khai những mô hình, dự án sản xuất theo chuỗi, gắn phát triển vùng nguyên liệu với chế biến, tiêu thụ và xây dựng thương hiệu.

Cách tiếp cận này giúp Chương trình NTM đi sâu hơn vào khu vực sản xuất. Một vùng quê được đầu tư hạ tầng nhưng người dân không có việc làm, sản phẩm làm ra không có thị trường thì kết quả xây dựng NTM chưa thể coi là bền vững. Ngược lại, khi hạ tầng phục vụ sản xuất được cải thiện, vùng nguyên liệu được tổ chức, HTX và doanh nghiệp tham gia liên kết, sản phẩm có thương hiệu và đầu ra, giá trị kinh tế tạo ra sẽ quay trở lại cộng đồng nông thôn.

Trong chuỗi đó, OCOP được xác định là một công cụ quan trọng để phát huy lợi thế của từng địa phương, chuẩn hóa sản phẩm và từng bước nâng giá trị nông sản.

Từ phát triển sản phẩm đến tháo gỡ điểm nghẽn

Thanh Hóa hiện có khoảng 699 sản phẩm OCOP được công nhận, gồm 2 sản phẩm 5 sao, 63 sản phẩm 4 sao và 634 sản phẩm 3 sao. Số lượng sản phẩm ngày càng tăng cho thấy phong trào phát triển sản phẩm đặc trưng ở các địa phương đã có chuyển biến rõ nét.

Tuy nhiên, theo Văn phòng Điều phối, số lượng không phải là đích đến cuối cùng. Vấn đề quan trọng hơn là làm thế nào để sản phẩm sau khi được công nhận có thể duy trì chất lượng, mở rộng quy mô, xây dựng thương hiệu và bán được trên thị trường với giá trị cao hơn.

Thực tế, phần lớn chủ thể OCOP hiện nay là doanh nghiệp nhỏ, HTX và hộ sản xuất. Nguồn lực đầu tư cho máy móc, nhà xưởng, kiểm nghiệm, kiểm soát chất lượng còn hạn chế. Một số chủ thể chưa duy trì được sự đồng đều giữa các lô sản phẩm; bao bì, nhãn mác và nhận diện thương hiệu chưa tương xứng với chất lượng; việc thực hiện mã số mã vạch, truy xuất nguồn gốc, công bố sản phẩm và cập nhật các yêu cầu của hệ thống phân phối hiện đại vẫn còn lúng túng.

Những hạn chế này đặt ra yêu cầu đối với công tác điều phối của Văn phòng: không chỉ vận động địa phương phát triển sản phẩm mà phải cùng các cơ quan chuyên môn nhận diện điểm nghẽn, hướng dẫn chủ thể hoàn thiện sản phẩm và từng bước kết nối sản xuất với thị trường.

Theo ông Lê Ngọc Anh, Giám đốc Công ty TNHH Thực phẩm và TMDV Lê Gia, để đưa sản phẩm vào các hệ thống phân phối lớn hoặc hướng tới xuất khẩu, yêu cầu về nhà xưởng, quy trình sản xuất, kiểm soát chất lượng, bao bì và truy xuất nguồn gốc ngày càng chặt chẽ. Việc được cơ quan chuyên môn hướng dẫn về quy trình, thủ tục giúp doanh nghiệp hoàn thiện các điều kiện cần thiết để mở rộng kênh tiêu thụ.

Ở chiều ngược lại, với những cơ sở nhỏ, khó khăn lớn lại nằm ở việc tìm kiếm thị trường. Bà Hồng Hoa, đại diện Công ty TNHH Dịch vụ thương mại Hồng Hoa Organic Care, cho rằng sản xuất được sản phẩm tốt mới chỉ là bước đầu; đưa sản phẩm đến người tiêu dùng và tạo được niềm tin mới là bài toán khó.

Từ thực tế đó, Văn phòng Điều phối xác định xúc tiến thương mại, quảng bá và kết nối tiêu thụ là một phần không thể tách rời trong quá trình phát triển OCOP. Trong năm 2025, Văn phòng tổ chức 3 đợt xúc tiến thương mại, hỗ trợ gần 20 chủ thể OCOP tham gia các sự kiện tại Hà Nội, An Giang và TP.HCM.

Sang năm 2026, 51 sản phẩm OCOP được lựa chọn để xây dựng 9 video giới thiệu, quảng bá trên hệ thống màn hình điện tử và biển quảng cáo ngoài trời tại nhiều thành phố lớn. Qua khảo sát của đơn vị, các chủ thể, sản phẩm được hỗ trợ quảng bá đều ghi nhận doanh thu tăng so với trước khi được xúc tiến.

Những hoạt động này cho thấy vai trò của Văn phòng không dừng ở việc tổng hợp, hướng dẫn thực hiện chương trình, mà đang được mở rộng theo hướng kết nối các địa phương, chủ thể sản xuất với những kênh quảng bá và tiêu thụ phù hợp.

Mở rộng không gian số, nâng giá trị sản phẩm

Trong bối cảnh thị trường thay đổi nhanh, nếu chỉ đưa sản phẩm OCOP tham gia các hội chợ hay trưng bày tại các điểm bán truyền thống thì chưa đủ. Vì vậy, chuyển đổi số đang được Văn phòng Điều phối tham mưu, phối hợp triển khai như một hướng mới để mở rộng không gian thị trường cho sản phẩm nông thôn.

Ngày 20/7/2026, UBND tỉnh Thanh Hóa ban hành Quyết định số 2175/QĐ-UBND về công bố danh mục các bài toán lớn về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số của tỉnh năm 2026, trong đó có bài toán “Triển khai mô hình thúc đẩy thương mại điện tử cho sản phẩm OCOP”.

Trên cơ sở đó, Văn phòng phối hợp tham mưu xây dựng kế hoạch triển khai giai đoạn 2026 - 2030, hướng tới hình thành hệ thống điểm giới thiệu, bán sản phẩm OCOP gắn với gian hàng trực tuyến.

Điểm đáng chú ý là các điểm bán không chỉ được xem như nơi trưng bày sản phẩm. Thông qua mã QR, người tiêu dùng có thể tiếp cận thông tin về nguồn gốc, chứng nhận và gian hàng trực tuyến của chủ thể. Qua đó, một sản phẩm được giới thiệu tại điểm bán trực tiếp vẫn có thể tiếp tục tiếp cận người mua trên môi trường số.

Năm 2026, gian hàng OCOP tiêu biểu đã được đưa vào phục vụ du khách tại Cảng hàng không Thọ Xuân. Dữ liệu sản phẩm cũng được định hướng cập nhật lên ứng dụng Thanh Hóa số và các Kiosk thông minh. Thời gian tới, hệ thống điểm giới thiệu, bán sản phẩm sẽ tiếp tục được mở rộng tới các khu du lịch, làng nghề và những địa điểm có khả năng kết nối lượng khách lớn.

Đây là hướng đi thể hiện rõ hơn vai trò điều phối của Văn phòng. Nhà nước không làm thay doanh nghiệp, HTX trong hoạt động kinh doanh, mà tạo môi trường, định hướng, kết nối thông tin, hỗ trợ quảng bá và mở thêm cơ hội tiếp cận thị trường. Còn việc duy trì chất lượng, xây dựng thương hiệu, tổ chức sản xuất và chinh phục người tiêu dùng vẫn thuộc về chính các chủ thể.

Từ phát triển vùng sản xuất, nâng chất lượng sản phẩm đến xúc tiến thương mại và đưa OCOP lên không gian số, các nhiệm vụ được Văn phòng Điều phối kết nối thành một chuỗi thống nhất. Đây cũng là cách để chương trình NTM chuyển từ tư duy “hoàn thành tiêu chí” sang tạo ra những giá trị cụ thể hơn cho khu vực nông thôn.

Bởi sau cùng, hiệu quả của một sản phẩm OCOP không chỉ nằm ở việc được công nhận mấy sao, mà phải được thể hiện bằng khả năng tiêu thụ, doanh thu, việc làm và thu nhập tạo ra cho người dân. Khi sản phẩm đặc trưng của mỗi vùng quê có chất lượng tốt hơn, thương hiệu rõ hơn, thị trường rộng hơn và giá trị bán ra cao hơn, khi đó OCOP mới thực sự trở thành “đòn bẩy” thúc đẩy kinh tế nông thôn.

Với vai trò đầu mối tham mưu, hướng dẫn, kết nối và điều phối, Văn phòng Điều phối xây dựng Chương trình NTM tỉnh Thanh Hóa đang góp phần đưa mục tiêu ấy từ định hướng thành những nhiệm vụ cụ thể, để xây dựng NTM không chỉ tạo nên những miền quê khang trang, mà quan trọng hơn là tạo ra sinh kế, thu nhập và một cuộc sống tốt hơn cho người dân.