Kinh tế tập thể giai đoạn 2021-2025: Chuyển biến về chất, tạo nền tảng cho phát triển bền vững giai đoạn 20260-2030

Chuyển biến tích cực của khu vực kinh tế tập thể

Mới đây Bộ Tài chính, cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo quốc gia về kinh tế tập thể, đã báo cáo Thủ tướng Chính phủ và Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Chí Dũng – Trưởng Ban Chỉ đạo quốc gia về kinh tế tập thể – tình hình thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế tập thể, hợp tác xã giai đoạn 2021–2025 và định hướng Kế hoạch giai đoạn 2026–2030 tại Báo cáo số 768/BC-BTC ngày 12/12/2025. Báo cáo cho thấy, trong bối cảnh kinh tế thế giới và trong nước nhiều biến động phức tạp, khu vực kinh tế tập thể (KTTT), hợp tác xã (HTX) vẫn từng bước khẳng định vai trò quan trọng trong nền kinh tế, có sự chuyển biến rõ nét về chất lượng, đóng góp tích cực vào phát triển kinh tế – xã hội, đặc biệt tại khu vực nông thôn.

Cụ thể, trong giai đoạn 2021–2025 diễn ra trong bối cảnh đặc biệt khó khăn do tác động kéo dài của đại dịch COVID-19, căng thẳng địa chính trị, đứt gãy chuỗi cung ứng và biến đổi khí hậu. Tuy nhiên, với sự quan tâm, chỉ đạo quyết liệt của Đảng, Nhà nước, đặc biệt là việc ban hành Nghị quyết số 20-NQ/TW, Luật Hợp tác xã năm 2023 cùng nhiều chính sách hỗ trợ đồng bộ, khu vực KTTT, HTX vẫn duy trì đà phát triển và từng bước nâng cao hiệu quả hoạt động.

Theo báo cáo của Bộ Tài chính, thống kê sơ bộ đến hết năm 2025, cả nước có 35.041 HTX, đạt mục tiêu Kế hoạch đề ra; tổng số thành viên HTX đạt gần 6 triệu người. Số lượng liên hiệp HTX đạt 164 LHHTX với hơn 1 triệu HTX thành viên. Chất lượng hoạt động của HTX được cải thiện với 78,1% số HTX hoạt động đạt loại khá, tốt, vượt mục tiêu kế hoạch. Doanh thu bình quân của một HTX đạt khoảng 4,56 tỷ đồng/năm, lãi bình quân đạt 421 triệu đồng/HTX/năm, tăng 34% so với năm 2020. Thu nhập bình quân của lao động thường xuyên trong HTX đạt khoảng 64 triệu đồng/người/năm, tăng gần 25% so với đầu kỳ.

Đáng chú ý, đội ngũ cán bộ quản lý HTX có bước tiến rõ nét về trình độ và năng lực quản trị. Đến năm 2025, cả nước có gần 136 nghìn cán bộ quản lý HTX, trong đó 25,5% có trình độ cao đẳng, đại học trở lên, đạt và vượt mục tiêu kế hoạch. Nhiều HTX đã mạnh dạn đổi mới phương thức quản lý, ứng dụng công nghệ số, từng bước nâng cao tính minh bạch và hiệu quả trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Tuy nhiên, Báo cáo cũng thẳng thắn chỉ ra những hạn chế như quy mô HTX nhìn chung còn nhỏ, số lượng thành viên tăng chậm, số liên hiệp HTX chưa đạt mục tiêu kế hoạch; năng lực tài chính, khả năng tiếp cận thị trường và công nghệ của một bộ phận HTX còn hạn chế, liên kết theo chiều sâu chưa đồng đều giữa các vùng. Đây là những vấn đề cần được tập trung tháo gỡ trong giai đoạn tiếp theo.

Định hướng phát triển kinh tế tập thể giai đoạn 2026–2030

Trên cơ sở tổng kết thực tiễn giai đoạn 2021–2025, Kế hoạch phát triển KTTT, HTX giai đoạn 2026–2030 được xác định theo hướng đổi mới mạnh mẽ về chất lượng, hiệu quả và tính bền vững. Trọng tâm là phát triển HTX kiểu mới, hoạt động đúng bản chất, lấy thành viên làm trung tâm, gắn chặt với thị trường và chuỗi giá trị.

Trong giai đoạn tới, khu vực KTTT sẽ được định hướng phát triển theo hướng hiện đại, xanh và bao trùm; đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng khoa học – công nghệ, phát triển kinh tế tuần hoàn, kinh tế xanh, thích ứng với biến đổi khí hậu. Nhà nước tiếp tục hoàn thiện thể chế, chính sách, tạo môi trường thuận lợi để HTX tiếp cận đất đai, vốn, tín dụng, khoa học công nghệ và thị trường; đồng thời tăng cường phân cấp, phân quyền gắn với nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.

Một nhiệm vụ quan trọng khác là nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cho khu vực KTTT, chú trọng đào tạo đội ngũ cán bộ quản lý HTX chuyên nghiệp, có tư duy kinh doanh, năng lực quản trị hiện đại và khả năng hội nhập. Cùng với đó, khuyến khích hình thành các liên hiệp HTX, liên kết vùng, liên kết ngành nhằm mở rộng quy mô, nâng cao sức cạnh tranh và khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị trong nước và quốc tế.

Báo cáo số 768/BC-BTC khẳng định, những kết quả đạt được trong giai đoạn 2021-2025 đã tạo nền tảng quan trọng cho sự phát triển của khu vực kinh tế tập thể trong thời gian tới. Với định hướng đúng đắn, chính sách ngày càng hoàn thiện và sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, kinh tế tập thể, hợp tác xã được kỳ vọng sẽ tiếp tục phát huy vai trò là trụ cột của kinh tế nông thôn, đóng góp ngày càng quan trọng vào tăng trưởng kinh tế, bảo đảm an sinh xã hội và phát triển bền vững đất nước giai đoạn 2026-2030.