Làm rõ ranh giới pháp lý để hòa giải viên “đúng vai, đúng việc”
Dự thảo Nghị định hướng dẫn Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2026 được đề nghị quy định rõ những vụ việc thuộc phạm vi hòa giải và trường hợp phải chuyển cơ quan có thẩm quyền, qua đó giúp hòa giải viên thực hiện đúng vai trò, tránh phát sinh rủi ro pháp lý.
Ngày 16/9, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc chủ trì Hội thảo góp ý dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Hòa giải ở cơ sở.
Theo Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc, Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2026 được ban hành nhằm khắc phục những hạn chế của Luật năm 2013, đồng thời thúc đẩy công tác hòa giải trong bối cảnh mới, hướng tới xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật.
Dự thảo Nghị định gồm 6 chương, 35 điều, tăng 15 điều so với Nghị định số 15/2014/NĐ-CP. Nội dung dự thảo tiếp tục đề cao nguyên tắc tự nguyện của các bên; hoàn thiện quy định về bầu, công nhận tổ trưởng tổ hòa giải, thôi làm hòa giải viên; bổ sung quy định về người được mời tham gia hòa giải, người phiên dịch; ứng dụng công nghệ thông tin và bảo đảm kinh phí cho hoạt động hòa giải.
Một trong những vấn đề được tập trung thảo luận là phạm vi hòa giải ở cơ sở. Theo bà Ngô Quỳnh Hoa, Phó Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý, Hòa giải viên không phải Thẩm phán hay luật sư, phần lớn không được đào tạo chuyên sâu về pháp luật. Vì vậy, quy định cần đủ rõ để hòa giải viên nhận diện vụ việc nào thuộc phạm vi hòa giải, vụ việc nào phải chuyển cơ quan có thẩm quyền.
PGS.TS Trương Hồ Hải, đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội, đề nghị nghiên cứu quy định theo phương pháp loại trừ, làm rõ những trường hợp không được hòa giải hoặc không thuộc phạm vi hòa giải. Việc liệt kê toàn bộ trường hợp được hòa giải có thể dẫn đến bỏ sót do các quan hệ dân sự trong đời sống rất đa dạng và thường xuyên phát sinh tình huống mới.
Từ thực tiễn địa bàn, ông Nghiêm Xuân Giang, đại diện Công an phường Ba Đình, cho rằng hòa giải viên cần phát hiện, tiếp cận và giải quyết mâu thuẫn từ sớm. Khi vụ việc còn thuộc phạm vi hòa giải, hòa giải viên chủ động vận động, thuyết phục, phân tích quy định pháp luật để các bên tìm tiếng nói chung. Nếu vụ việc vượt quá giới hạn hòa giải, thông tin phải được chuyển kịp thời đến cơ quan có thẩm quyền.
Dự thảo cũng đặt vấn đề thực hiện hòa giải trực tuyến và lập biên bản hòa giải điện tử. Tuy nhiên, các đại biểu đề nghị rà soát kỹ trình tự, điều kiện áp dụng tại thôn, tổ dân phố và khu dân cư, đồng thời bảo đảm an toàn dữ liệu, bí mật thông tin và quyền riêng tư của các bên.
Kết luận Hội thảo, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc yêu cầu cơ quan soạn thảo cân nhắc hài hòa giữa việc quy định rõ ranh giới pháp lý và không làm thu hẹp không gian hoạt động của hòa giải ở cơ sở. Dự thảo cũng cần bổ sung cơ chế hỗ trợ, bảo vệ hòa giải viên, bảo đảm chế độ, thù lao và tạo điều kiện để đội ngũ này yên tâm giải quyết mâu thuẫn ngay từ cộng đồng.