Lừa đảo thời kỳ công nghệ 4.0: Chuyện không chỉ của riêng ai

Cạm bẫy mọi lúc, mọi nơi!

Theo ghi nhận của Cục An toàn thông tin, trong 6 tháng đầu năm 2023, tình hình lừa đảo trực tuyến tại Việt Nam tăng 64,78% so với cùng kỳ năm ngoái; tăng 37,82 % so với 6 tháng cuối năm 2022. Tháng 7/2023, Bộ Công an và Cục An toàn thông tin đã phát đi cảnh báo về 24 hình thức lừa đảo trên không gian mạng gồm:

24 hình thức lừa đảo phổ biến trên không gian mạng. Nguồn: Cục An toàn thông tin

So với thời điểm trước dịch Covid-19, rất nhiều thủ đoạn mới đã được cập nhật như: Cuộc gọi video deepfake, deepvoice; giả danh nhân viên y tế báo người thân đang cấp cứu, tuyển người mẫu nhí hay thông báo khóa sim vì chưa chuẩn hóa thông tin thuê bao… Tuy nhiên, đây chỉ là những thủ đoạn phổ biến và đến thời điểm hiện tại đã xảy ra, nạn nhân đã trình báo. Quy luật của tội phạm là luôn tìm mọi cách để “tinh vi hóa”, “hiện đại hóa” hành vi của mình, chính vì vậy, các thủ đoạn mới sẽ lại xuất hiện chỉ trong một thời gian ngắn. 

Có thể thấy, trong bối cảnh bùng nổ công nghệ thông tin, khi người người, nhà nhà đều có mạng internet, có điện thoại, mà phần lớn là điện thoại thông minh, có tài khoản mạng xã hội (facebook, zalo, instagram…), tài khoản ngân hàng trực tuyến… thì những mối nguy hiểm từ các hành vi lừa đảo luôn rình rập mọi lúc, mọi nơi.

Các đối tượng sử dụng mọi danh nghĩa, từ cơ quan nhà nước (công an, viện kiểm sát, tòa án…), nhân viên y tế, ngân hàng đến “chuyên gia” mạng, chuyên gia “tài chính”, chuyên gia “tình cảm”… để tạo niềm tin cho nạn nhân. Giữa ma trận các danh nghĩa như vậy, người dân nhiều khi không biết đâu là thật, đâu là giả và không biết mình trở thành nạn nhân lúc nào.

Mối nguy hiểm này không chỉ dừng lại ở nội dung giả mạo mà còn ở việc tần suất, mức độ làm phiền của các cuộc gọi, tin ngắn ngày một gia tăng. Không có gì lạ nếu một ngày bạn có thể nhận đến hàng chục cuộc gọi, tin nhắn điện thoại, lời mời kết bạn trên mạng xã hội, không chỉ trong giờ hành chính mà cả ngoài giờ, thậm chí nửa đêm. Sự quấy rầy này làm cho những người được coi là “tỉnh táo” trước các “cám dỗ” nhiều khi cũng thấy phát bực và rất mệt mỏi.

Tại sao bạn trở thành nạn nhân?

Rất nhiều nạn nhân khi biết bị lừa, bị mất khoản tiền lớn thường có tâm lý than thân trách phận và mong ước có thời gian có thể quay trở lại. Một số đổ lỗi cho cơ quan chức năng, các bên liên quan như nhà mạng, ngân hàng, công an… chưa làm tròn chức trách nhiệm vụ của mình. Tuy nhiên khách quan mà nói, các cơ quan này cũng đã vào cuộc tích cực để phòng ngừa, hạn chế, đấu tranh xử lý các hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản qua không gian mạng. Cơ quan công an đã thông qua các kênh truyền thông đã phát đi nhiều cảnh báo về phương thức, thủ đoạn lừa đảo qua không gian mạng và cách phòng tránh. Các nhà mang đang cố gắng chuẩn hóa thông tin, định danh chính chủ các thuê bao, các ngân hàng hàng thiện quy trình nhận diện khách hàng… Vậy đâu là nguyên nhân khiến số lượng các nạn nhân bị lừa đảo vẫn còn tăng?

Nguyên nhân căn bản vẫn là xuất phát từ sự thiếu hiểu biết, xuất phát từ phía các nạn nhân. Một số người mặc dù được tiếp nhận các cảnh báo từ cơ quan chức năng nhưng có tâm lý thời ơ, cho rằng người khác mới bị lừa, còn mình khó trở thành nạn nhân. Tâm lý chủ quan xuất hiện ở giới trẻ rất nhiều, nhất là sinh viên, học sinh mới ra trường, những người có tâm lý kiếm tiền dễ dàng, làm giầu nhanh chóng thông qua các công việc online. Một số người cũng muốn có được thu nhập chủ động, ít phụ thuộc vào người khác như các cụ hưu trí mà trở thành nạn nhân của các chiêu trò lừa đảo. Với những trường hợp trên thì bố mẹ hay con cháu khi biết thông tin cũng khó có thể làm gì được. Một trường hợp phổ biến nữa đó là các cô bác ở vùng nông thôn, hạn chế về thông tin, hạn chế về kiến thức sử dụng internet, cũng dễ dàng trở thành mục tiêu của các đối tượng lừa đảo.

Công nghệ 4.0 cần có nhận thức 4.0!

Rõ ràng từ nguyên nhân căn bản trên đây, chúng ta phải thừa nhận: Sự phát triển của công nghệ cần đi kèm các tri thức, sự hiểu biết tương ứng. Nếu các cá nhân tham gia vào môi trường mang, thiếu những hiểu biết cơ bản về môi trường này thì rất dễ trở thành nạn nhân của các vụ lừa đảo. Các kiến thức kỹ năng cần có cũng đã được các cơ quan chức năng tuyên truyền, phổ biến rất nhiều như: Không truy cập vào đường link “lạ” trên mạng xã hội, không nghe tư vấn về công việc online, các cơ hội đầu tư “chắc chắn sinh lời”… tất cả các cảnh báo này hướng tới một điểm trung dễ hiểu, đó là, người dùng mạng hãy luôn tỉnh táo trước những cơ hội kiếm tiền dễ dàng trên mạng, vì miếng phô mai chỉ có trong “bẫy chuột” mà thôi. Đây là kiến thức cơ bản nhất mà mọi người cần ghi nhớ trước khi bước chân vào môi trường đầy cám dỗ - Mạng internet.

Các cơ quan chức năng: Cần sự quyết liệt!

Trong thời gian qua, với chức năng nhiệm vụ được giao, Phòng An ninh kinh tế CATP – CATP Hà Nội đã chủ động tham mưu, phối hợp với các ban  ngành, nhất là Ngân hàng nhà nước - Chi nhánh Hà Nội tổ chức công tác tuyên truyền, nâng cao hiểu biết cho cán bộ công nhân viên các cơ quan doanh nghiệp trên địa bàn Hà nội về phương thức, thủ đoạn lừa đảo quan mạng internet cũng như kỹ năng phòng tránh, tham mưu hướng dẫn các tổ chức tín dụng đặt biển cảnh báo về tội phạm lừa đảo mạo danh các cơ quan chức năng, qua đó đã ngăn chặn được nhiều vụ lừa đảo chiếm đoạt tài sản của người dân tại các quầy giao dịch của các tổ chức tín dụng. Điều này đã đem lại hiệu quả tích cực. Tuy nhiên để hạn chế các vụ lừa đảo qua mạng cần có sự vào cuộc quyết liệt hơn nữa của các ban ngành. Trước mắt, các nhà mạng cần sớm rà soát, thanh loại, chuẩn hóa thông tin chính danh, ngăn chặn các thuê bao rác, thuê bao không chính chủ. Các tổ chức tín dụng cần kiểm soát chặt chẽ hơn nữa việc đăng ký mở tài khoản của khách hàng, triển khai cơ chế kết nối với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư để làm sạch dữ liệu khách hàng. Các tổ chức đoàn thể xã hội như hội sinh viên, hội nông dân, hội phụ nữ, hội người cao tuổi… cần tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến kiến thức chuyên đề về an ninh, an toàn mạng cho hội viên, những người có nguy cơ cao trở thành nạn nhân của các đối tượng lừa đảo qua không gian mạng.

Lừa đảo qua mạng internet vẫn sẽ còn diễn biến phức tạp với nhiều phương thức thủ đoạn mới, tinh vi. Người dùng mạng internet hãy luôn tỉnh táo trước khi nhấp chuột hoặc click “OK” khi nghe một cuộc gọi, đừng nghĩ nạn nhân ở đâu đó ngoài xã hội mà không phải là mình!

                                                                          Theo  Cổng Tông Tin Điện Tử Công An Thành Phố Hà Nội