Luật Đô thị đặc biệt: Kỳ vọng tạo “đột phá của đột phá” cho TP.HCM

Tại Hội thảo tham vấn ý kiến chuyên gia, nhà khoa học, trí thức tiêu biểu về dự thảo Luật Đô thị đặc biệt do UBND TP.HCM tổ chức ngày 22/5, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Mạnh Cường nhấn mạnh, dự luật không chỉ nhằm tháo gỡ những điểm nghẽn thể chế hiện hữu mà còn hướng tới kiến tạo mô hình quản trị đô thị vượt trội cho thành phố trong giai đoạn phát triển mới.

Theo ông Nguyễn Mạnh Cường, thời gian qua TP.HCM đã được Trung ương trao nhiều cơ chế, chính sách đặc thù thông qua các nghị quyết thí điểm. Các cơ chế này góp phần tạo chuyển biến tích cực, khai thác hiệu quả hơn các tiềm năng và lợi thế của thành phố. Tuy nhiên, do mang tính thí điểm nên nhiều chính sách bị giới hạn về thời gian, thiếu tính đồng bộ với hệ thống pháp luật hiện hành và chưa hình thành được một khung thể chế ổn định, lâu dài.

Từ thực tế đó, lãnh đạo UBND TP.HCM cho rằng yêu cầu đặt ra hiện nay là cần chuyển từ tư duy “thí điểm” sang xây dựng một khung pháp lý đặc biệt, có tính vượt trội và ổn định lâu dài. Đây sẽ là cơ sở để hình thành mô hình quản trị đô thị hiện đại, tạo động lực để TP.HCM bứt phá mạnh mẽ trong giai đoạn phát triển mới.

Dự thảo Luật Đô thị đặc biệt phiên bản cập nhật đến ngày 19/5 gồm 9 chương, 45 điều. Nhiều chuyên gia đánh giá phần lớn các quy định đều gắn với tính đặc thù của TP.HCM nên việc giới hạn phạm vi áp dụng đối với riêng thành phố là phù hợp với yêu cầu thực tiễn.

Đáng chú ý, các nội dung trong dự thảo luật được thiết kế theo hướng cụ thể, chi tiết để có thể triển khai trực tiếp, hạn chế tối đa việc phải chờ nghị định hoặc thông tư hướng dẫn. Theo các chuyên gia, đây là bước tiến quan trọng trong tư duy xây dựng pháp luật, góp phần nâng cao tính chủ động và hiệu quả thực thi.

Góp ý tại hội thảo, Tiến sỹ Trần Du Lịch, Ủy viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính - tiền tệ quốc gia, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế TP.HCM, cho biết hiện có 4 nghị quyết của Quốc hội liên quan đến cơ chế đặc thù vẫn đang còn hiệu lực, gồm: Nghị quyết 98 và Nghị quyết 260 dành riêng cho TP.HCM; Nghị quyết 188 về đường sắt đô thị áp dụng cho Hà Nội và TP.HCM; Nghị quyết 222 về Trung tâm tài chính quốc tế áp dụng cho TP.HCM và Đà Nẵng.

Theo ông Trần Du Lịch, cần lựa chọn những nội dung cốt lõi trong các nghị quyết này, đặc biệt là các cơ chế liên quan đến phân cấp, phân quyền và thẩm quyền ban hành quy phạm pháp luật của địa phương để thể chế hóa trong Luật Đô thị đặc biệt.

Ông cũng cho rằng đây là cơ hội quan trọng để xử lý triệt để cơ chế “lồng ghép công vụ” và “lồng ghép ngân sách” giữa Trung ương với địa phương - nguyên nhân dẫn đến tình trạng “xin - cho” kéo dài nhiều năm qua. Nếu bỏ lỡ cơ hội này sẽ là điều rất đáng tiếc.

Ở góc độ quy hoạch đô thị, Tiến sỹ Ngô Viết Nam Sơn nhận định việc xây dựng Luật Đô thị đặc biệt trong bối cảnh hiện nay hội tụ đầy đủ “thiên thời, địa lợi, nhân hòa,” nhất là khi TP.HCM sau hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu đã mở rộng đáng kể không gian phát triển, tạo dư địa và động lực tăng trưởng mới.

Tại Hội thảo, nhiều chuyên gia, nhà khoa học cũng tập trung phân tích các mô hình phát triển đột phá được đề xuất trong dự thảo luật như đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt thuộc thành phố, khu thương mại tự do hay trung tâm tài chính quốc tế. Các ý kiến cho rằng cần có cơ chế đủ mạnh và vượt trội để các mô hình này phát huy hiệu quả thực chất trong thực tiễn.

Bên cạnh đó, một số chuyên gia đề xuất luật cần quy định rõ hơn về mô hình đô thị sân bay, đô thị đại học, đô thị TOD; đồng thời bổ sung, nhấn mạnh các nội dung liên quan đến phát triển kinh tế biển, đô thị ven sông và đô thị lấn biển nhằm làm nổi bật tính chất đặc biệt của TP.HCM trong giai đoạn phát triển mới.