Minh bạch chứng cứ – Yếu tố quan trọng trong giải quyết tranh chấp tín dụng
Một ngân hàng thương mại khởi kiện khách hàng yêu cầu thanh toán hơn 117 triệu đồng và xử lý tài sản bảo đảm. Tuy nhiên, cả hai cấp Tòa án đều không chấp nhận yêu cầu do chứng cứ về quá trình thu tiền, nộp tiền và hạch toán khoản vay chưa thống nhất, không đủ cơ sở xác định chính xác số dư nợ.

Tranh chấp phát sinh từ khoản vay 100 triệu đồng
Theo Bản án dân sự phúc thẩm số 1462/2026/DS-PT ngày 15/10/2026 của TAND TP. Cần Thơ, Ngân hàng K2 khởi kiện bà T. về tranh chấp hợp đồng tín dụng.
Trước đó, ngày 01/8/2019, ngân hàng ký hợp đồng dịch vụ với ông C., giao thực hiện hoạt động tư vấn sản phẩm, giới thiệu khách hàng vay vốn và trực tiếp thu tiền trả góp đối với những khách hàng do ông thẩm định, đề xuất cấp tín dụng.
Theo hợp đồng, ông C. có trách nhiệm nộp tiền thu được cho ngân hàng hằng ngày và được hưởng hoa hồng bằng 60% tổng số lãi thu được từ người trả góp trong ngày.
Tháng 01/2020, bà T. ký hợp đồng tín dụng kiêm hợp đồng cầm cố, vay ngân hàng 100 triệu đồng, thời hạn 120 ngày, lãi suất trong hạn 16%/năm và lãi suất quá hạn 24%/năm.
Khoản vay gồm 30 triệu đồng tín chấp và 70 triệu đồng được bảo đảm bằng xe mô tô. Ngoài ra, ông C. cùng vợ sử dụng quyền sử dụng đất, nhà ở thuộc sở hữu chung để bảo đảm cho các khoản tín dụng liên quan theo hợp đồng thế chấp riêng.
Theo ngân hàng, bà T. đã thanh toán một phần nợ gốc và lãi, sau đó ngừng trả nợ. Tính đến ngày 14/5/2026, ngân hàng yêu cầu bà T. thanh toán 117.601.216 đồng, gồm nợ gốc 46.666.880 đồng, lãi trong hạn 2.454.795 đồng, lãi quá hạn 68.479.542 đồng và khoản lãi phạt phát sinh được nêu trong yêu cầu.
Ngược lại, bà T. cho rằng đã trả hết nợ thông qua ông C. và ngân hàng đã giao lại giấy tờ xe cho bà.
Ông C. xác nhận là người trực tiếp thu tiền của các khách hàng được giới thiệu, trong đó có bà T., để nộp lại ngân hàng.
Ngày 14/5/2026, TAND khu vực 2 – Cần Thơ xét xử sơ thẩm, không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của ngân hàng về khoản nợ và yêu cầu xử lý tài sản bảo đảm.
Không đồng ý với bản án sơ thẩm, ngân hàng kháng cáo, đề nghị Tòa án cấp phúc thẩm chấp nhận toàn bộ yêu cầu khởi kiện.
Chứng cứ chưa đủ cơ sở xác định số dư nợ
Ngày 15/10/2026, TAND TP. Cần Thơ xét xử phúc thẩm, quyết định không chấp nhận kháng cáo của ngân hàng, giữ nguyên bản án sơ thẩm.
Theo nhận định của Hội đồng xét xử phúc thẩm được nêu trong tài liệu vụ án, có căn cứ xác định bà T. đã ký hợp đồng tín dụng và được ngân hàng giải ngân 100 triệu đồng.
Tuy nhiên, vấn đề cần làm rõ là số tiền khách hàng đã thanh toán và nghĩa vụ trả nợ còn lại.
Ngân hàng xác định cộng tác viên thu tiền từ ngày 02/01/2020 đến ngày 07/3/2020, trong khi lịch sử hoạt động tài khoản vay của khách hàng thể hiện việc thanh toán gốc, lãi đến ngày 07/4/2020.
Bên cạnh đó, số tiền trong các bảng kê thu tiền và số tiền cộng tác viên nộp vào những tài khoản liên quan không thống nhất.
Các biên bản làm việc về tình trạng chậm nộp tiền cũng không xác định cụ thể khoản tiền thuộc khách hàng nào, có bao gồm khoản thanh toán của bà T. hay không.
Tại phiên tòa phúc thẩm, ngân hàng không cung cấp được chứng cứ mới đủ làm rõ toàn bộ quá trình thu tiền, nộp tiền và hạch toán khoản vay.
Từ những tài liệu đã xem xét, Hội đồng xét xử xác định chứng cứ do ngân hàng cung cấp chưa đầy đủ, chưa thống nhất, không đủ cơ sở kiểm chứng chính xác số dư nợ thực tế theo yêu cầu khởi kiện.
Đối với tài sản bảo đảm, ngân hàng yêu cầu xử lý xe mô tô cầm cố và bất động sản thế chấp để thu hồi khoản nợ.
Tuy nhiên, do chưa chứng minh được số dư nợ thực tế còn tồn tại theo yêu cầu khởi kiện, Tòa án không có cơ sở chấp nhận yêu cầu xử lý các tài sản này.
Đáng chú ý, ngân hàng còn thừa nhận đã làm thất lạc bản chính giấy chứng nhận đăng ký xe mô tô cầm cố. Hội đồng xét xử nhận định việc thất lạc giấy tờ xe không phải căn cứ độc lập để xác định nghĩa vụ trả nợ đã chấm dứt, mà cần được đánh giá cùng các chứng cứ khác trong vụ án.
Nghĩa vụ chứng minh trong tranh chấp tín dụng
Từ diễn biến vụ án, vấn đề pháp lý trọng tâm là nghĩa vụ cung cấp chứng cứ chứng minh yêu cầu khởi kiện.
Theo Điều 91 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, đương sự có yêu cầu Tòa án bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình phải cung cấp chứng cứ để chứng minh yêu cầu đó có căn cứ và hợp pháp.
Đối với tranh chấp hợp đồng tín dụng, khi yêu cầu khách hàng thanh toán một khoản nợ cụ thể, ngân hàng phải cung cấp chứng cứ về khoản vay, quá trình thực hiện nghĩa vụ thanh toán, việc tính lãi và số dư nợ còn lại.
Các tài liệu như hợp đồng tín dụng, chứng từ giải ngân, bảng kê thu tiền, lịch sử thanh toán và dữ liệu hạch toán cần được xem xét, đối chiếu để xác định nghĩa vụ thực tế của khách hàng.
Trong vụ án này, ngân hàng đã chứng minh được việc giao kết hợp đồng và giải ngân khoản vay, nhưng chưa cung cấp được hệ thống chứng cứ thống nhất để xác định số tiền khách hàng còn phải thanh toán.
Đối với tài sản bảo đảm, Điều 299 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định các trường hợp xử lý tài sản bảo đảm, trong đó có trường hợp đến hạn thực hiện nghĩa vụ được bảo đảm mà bên có nghĩa vụ không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ.
Do đó, việc tồn tại hợp đồng cầm cố, thế chấp không thay thế cho việc chứng minh căn cứ xử lý tài sản và nghĩa vụ được bảo đảm.
Chúng ta cần phân biệt việc Tòa án không chấp nhận yêu cầu khởi kiện do chứng cứ chưa đủ với việc xác định khách hàng đã hoàn thành toàn bộ nghĩa vụ trả nợ. Đây là hai vấn đề pháp lý khác nhau.
Bản án phúc thẩm số 1462/2026/DS-PT cho thấy ý nghĩa của việc thu thập, lưu giữ và đối chiếu chứng cứ trong giải quyết tranh chấp tín dụng, đặc biệt đối với khoản vay có hoạt động thu tiền thông qua cộng tác viên.
Việc chứng minh khoản nợ không chỉ dựa trên hợp đồng tín dụng và chứng từ giải ngân mà còn phải làm rõ quá trình thanh toán, tiếp nhận tiền và hạch toán nghĩa vụ trả nợ của khách hàng.