Mở rộng quyền được Nhà nước bồi thường, rút ngắn thủ tục chi trả

Bổ sung trường hợp được Nhà nước bồi thường

Thông tin về Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc cho biết, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước số 15/2026/QH16 được Quốc hội khóa XVI thông qua ngày 23/8/2026 và có hiệu lực từ ngày 1/3/2027. Luật gồm 3 điều, sửa đổi, bổ sung 37 trong tổng số 77 điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước năm 2017 và một số điều của các luật có liên quan.

Một trong những điểm mới đáng chú ý là bổ sung quyền được Nhà nước bồi thường đối với người đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và người thân của họ khi cơ quan có thẩm quyền không áp dụng, áp dụng không kịp thời hoặc áp dụng không đúng biện pháp bảo vệ, gây thiệt hại.

Luật cũng bổ sung một số hành vi làm phát sinh trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trong hoạt động quản lý hành chính, khắc phục vướng mắc trong thực tiễn.

Trong hoạt động tố tụng hình sự, người bị thiệt hại tiếp tục được lựa chọn cơ quan giải quyết bồi thường theo hướng có thể đề nghị cơ quan trực tiếp quản lý người thi hành công vụ gây thiệt hại giải quyết hoặc yêu cầu Tòa án giải quyết. Quy định này nhằm bảo đảm tối đa quyền lựa chọn của cá nhân, tổ chức bị thiệt hại.

Đơn giản hóa hồ sơ, bảo vệ người yêu cầu bồi thường

Về cơ quan giải quyết bồi thường, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc cho biết, Luật điều chỉnh một số quy định để phù hợp với việc sắp xếp tổ chức bộ máy và mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Cơ quan có thẩm quyền áp dụng biện pháp bảo vệ người tố cáo, người đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và người thân cũng được bổ sung vào nhóm cơ quan giải quyết bồi thường.

Hồ sơ và thủ tục giải quyết yêu cầu bồi thường được đơn giản hóa. Luật quy định trách nhiệm của cơ quan giải quyết khi người yêu cầu không thể cung cấp giấy tờ, tài liệu; đồng thời yêu cầu chuyển hồ sơ đến đúng cơ quan có thẩm quyền nếu tiếp nhận sai nơi.

Đáng chú ý, việc xác định thiệt hại không chỉ dựa trên giấy tờ do người yêu cầu bồi thường cung cấp mà còn phải tính đến những khoản chi phí cần thiết mà họ buộc phải thực hiện. Trình tự giải quyết cũng được quy định cụ thể nhằm hạn chế tình trạng kéo dài, thống nhất cách áp dụng giữa các cơ quan.

Thông báo chi trả trong hai ngày làm việc

Quy trình cấp kinh phí và chi trả tiền bồi thường được sửa đổi theo hướng giảm thủ tục hành chính. Cơ quan trực tiếp quản lý người thi hành công vụ gây thiệt hại được sử dụng kinh phí đã cấp từ đầu năm để chi trả, không phải đề nghị cấp kinh phí riêng.

Trong hai ngày làm việc kể từ khi quyết định giải quyết bồi thường có hiệu lực, cơ quan trực tiếp quản lý người thi hành công vụ gây thiệt hại phải thông báo cho người yêu cầu bồi thường về việc chi trả tiền.

Luật đồng thời bổ sung căn cứ giảm mức hoàn trả hoặc miễn hoàn trả đối với người thi hành công vụ thực hiện đề xuất đổi mới, sáng tạo và một số trường hợp như lập công lớn, mắc bệnh hiểm nghèo hoặc lâm vào hoàn cảnh kinh tế đặc biệt khó khăn kéo dài do thiên tai, hỏa hoạn, tai nạn.

Đối với yêu cầu bồi thường đã được thụ lý trước ngày Luật có hiệu lực nhưng chưa có quyết định giải quyết, cơ quan có thẩm quyền tiếp tục áp dụng quy định của Luật năm 2017. Tuy nhiên, từ ngày 1/3/2027, người bị thiệt hại có quyền đề nghị áp dụng quy định mới nếu có lợi hơn.