Nâng cao nhận thức về trí tuệ nhân tạo chủ quyền: Bước đi chiến lược xây dựng Tòa án thông minh vì nhân dân phục vụ

Tham dự tại điểm cầu trung tâm có đồng chí Lê Tiến, Phó Chánh án Tòa án nhân dân tối cao; các Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao; lãnh đạo cấp vụ, cấp phòng; Thẩm phán, Thẩm tra viên, Thư ký Tòa án, cùng công chức làm công tác hành chính, tổng hợp, công nghệ thông tin thuộc Tòa án nhân dân tối cao.

Hội nghị được kết nối tới hơn 400 điểm cầu trong toàn hệ thống Tòa án, gồm Báo Công lý, Tạp chí Tòa án, Học viện Tòa án, các Tòa Phúc thẩm Tòa án nhân dân tối cao, TAND các cấp và Tòa án quân sự các cấp.

Hội nghị thu hút sự quan tâm lớn của đội ngũ cán bộ, công chức, Thẩm phán, Thư ký Tòa án trên cả nước, bởi đây không chỉ là một hoạt động tập huấn chuyên môn, mà còn là dấu mốc quan trọng trong tiến trình hiện thực hóa chủ trương chuyển đổi số, xây dựng Tòa án điện tử, Tòa án thông minh theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị.

AI - công cụ hỗ trợ, không thay thế con người trong hoạt động tư pháp

Phát biểu khai mạc Chương trình tập huấn, đồng chí Nguyễn Biên Thùy, Phó Chánh án Tòa án nhân dân tối cao nhấn mạnh: việc Tòa án nhân dân tối cao tổ chức Chương trình tập huấn chuyên đề “Nâng cao nhận thức về trí tuệ nhân tạo chủ quyền và làm chủ AI phục vụ hoạt động của Tòa án nhân dân” có ý nghĩa hết sức quan trọng trong bối cảnh toàn Đảng, toàn dân, toàn quân đang triển khai thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Theo Phó Chánh án Tòa án nhân dân tối cao Nguyễn Biên Thùy, trí tuệ nhân tạo được xác định là công nghệ nền tảng, động lực cốt lõi của kỷ nguyên số. Đối với ngành Tòa án nhân dân, việc tiếp cận, ứng dụng và làm chủ AI không chỉ là yêu cầu tất yếu của chuyển đổi số, mà còn là yêu cầu đổi mới căn bản phương thức quản trị, tổ chức hoạt động và nâng cao chất lượng thực thi quyền tư pháp.

Đồng chí khẳng định rõ quan điểm xuyên suốt: AI không thay thế Thẩm phán, không thay thế con người trong hoạt động xét xử. Tuy nhiên, nếu được định hướng đúng, quản trị tốt và làm chủ công nghệ, trí tuệ nhân tạo sẽ trở thành công cụ hỗ trợ đắc lực, giúp nâng cao hiệu quả công tác quản lý, điều hành, xử lý hồ sơ, tổng hợp và phân tích dữ liệu, qua đó bảo đảm tính kịp thời, minh bạch và chính xác trong hoạt động của Tòa án.

Từ thực tiễn đó, Phó Chánh án Tòa án nhân dân tối cao Nguyễn Biên Thùy nhấn mạnh tinh thần xuyên suốt của Nghị quyết số 57-NQ/TW: phát triển khoa học, công nghệ và chuyển đổi số phải gắn với chủ quyền quốc gia, an ninh dữ liệu, lợi ích công cộng và vai trò chủ thể của Nhà nước. Đối với ngành Tòa án, tinh thần này được cụ thể hóa bằng khái niệm “AI chủ quyền trong hoạt động tư pháp” - tức là trí tuệ nhân tạo do ngành Tòa án chủ động định hướng, làm chủ và vận hành trên chính dữ liệu tư pháp của mình, phục vụ đúng chức năng, nhiệm vụ, đồng thời tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc pháp quyền, đạo đức tư pháp và yêu cầu bảo vệ dữ liệu.

Định hình tư duy AI chủ quyền trong toàn hệ thống Tòa án

Chương trình tập huấn được xác định không nhằm đào tạo chuyên sâu về kỹ thuật, mà tập trung vào ba nội dung cốt lõi: hiểu đúng - hiểu đủ về trí tuệ nhân tạo, hình thành nhận thức thống nhất về AI chủ quyền trong ngành Tòa án và tiếp cận phương pháp huấn luyện, vận hành Trợ lý ảo Tòa án thông minh.

Trong đó, nội dung “Hiểu đúng và hiểu đủ về trí tuệ nhân tạo (AI)” giúp các đại biểu có cái nhìn tổng quan, chính xác về AI, từ quá trình hình thành, các giai đoạn phát triển đến những cá nhân, tổ chức tiêu biểu có ảnh hưởng lớn trong lĩnh vực này. Các tầng AI được phân loại gồm AI nền tảng, AI ứng dụng và AI hỗ trợ ra quyết định; đồng thời minh họa bằng các ứng dụng AI đang phổ biến như hỗ trợ soạn thảo văn bản, tìm kiếm, phân tích, tóm tắt tài liệu.

Thông qua các trình diễn trực quan, đội ngũ cán bộ, công chức trong hệ thống Tòa án nhận diện rõ khả năng, giới hạn và phạm vi sử dụng AI trong bối cảnh cơ quan tư pháp, từ đó tránh tâm lý e ngại thái quá hoặc kỳ vọng không phù hợp.

Ở phần nội dung AI chủ quyền trong hoạt động của Tòa án, các báo cáo tập trung làm rõ ý nghĩa của AI chủ quyền đối với việc bảo đảm tính độc lập, an toàn và minh bạch trong hoạt động tư pháp. Nội dung này đặc biệt nhấn mạnh vai trò của người đứng đầu và lãnh đạo các đơn vị trong việc định hướng chiến lược ứng dụng AI, quyết định phạm vi, mức độ triển khai, phân công nhân sự phụ trách và thiết lập cơ chế khuyến khích các sáng kiến phù hợp.

Một yêu cầu xuyên suốt được đặt ra là làm chủ công nghệ, làm chủ dữ liệu và làm chủ vận hành. Trong đó, dữ liệu tư pháp được xác định là tài sản đặc biệt quan trọng, cần được bảo đảm nghiêm ngặt các nguyên tắc bảo mật, phân quyền và sử dụng đúng mục đích. AI chỉ đóng vai trò hỗ trợ, còn con người chịu trách nhiệm cuối cùng đối với mọi kết quả, mọi quyết định.

Từ nhận thức đến hành động: Làm chủ trợ lý ảo AI trong hoạt động Tòa án

Phần thứ ba của Chương trình tập huấn tập trung vào huấn luyện và ứng dụng trợ lý ảo AI, nội dung được đông đảo đại biểu đặc biệt quan tâm. Các báo cáo làm rõ khái niệm trợ lý ảo, mối liên hệ giữa trợ lý ảo, AI và dữ liệu, cũng như vòng đời phát triển của trợ lý ảo AI - từ xác định nhu cầu, huấn luyện ban đầu, kiểm thử, điều chỉnh đến triển khai thử nghiệm và hoàn thiện.

Trong khuôn khổ tập huấn, một số chức năng cơ bản của trợ lý ảo như hỏi - đáp, tìm kiếm thông tin, soạn thảo văn bản, tra cứu tài liệu được trình diễn trực tiếp. Bên cạnh đó, các tính năng nâng cao như so sánh, đối chiếu văn bản, hỗ trợ tự động hóa một số bước trong quy trình duyệt hồ sơ, kiểm tra chéo văn bản cũng được minh họa cụ thể.

Qua đó, cán bộ, công chức trong hệ thống Tòa án có cái nhìn trực quan, sinh động về khả năng trợ lý ảo AI hỗ trợ công việc hàng ngày, đồng thời hình dung rõ những điều kiện cần thiết để triển khai AI một cách an toàn, hiệu quả và phù hợp với đặc thù hoạt động tư pháp.

Đáng chú ý, trong quá trình tập huấn, Hội nghị đã nhận được 901 câu hỏi gửi về từ các đại biểu tại điểm cầu trung tâm và các điểm cầu trực tuyến, cho thấy sự quan tâm rất lớn của đội ngũ cán bộ, công chức Tòa án đối với việc nghiên cứu, ứng dụng trí tuệ nhân tạo.

Theo thống kê, khoảng 3/5 số câu hỏi liên quan đến các vấn đề pháp luật, 1/5 tập trung vào áp dụng AI trong công việc và 1/5 còn lại liên quan đến việc sử dụng AI để hỗ trợ xác minh, kiểm tra, đối chiếu thông tin. Các nội dung này đã được trao đổi, giải đáp trực tiếp, thể hiện cách tiếp cận thận trọng, có kiểm soát trong nghiên cứu và ứng dụng AI của ngành Tòa án.

Phát biểu bế mạc Chương trình tập huấn, Phó Chánh án Tòa án nhân dân tối cao Nguyễn Biên Thùy khẳng định: sau thời gian làm việc nghiêm túc, trách nhiệm, Chương trình đã hoàn thành toàn bộ nội dung đề ra và đạt được mục tiêu quan trọng nhất là thống nhất nhận thức và định hướng hành động trong toàn ngành.

Theo đồng chí, kết quả lớn nhất của Hội nghị không chỉ là những kiến thức được trang bị, mà là sự chuyển biến mạnh mẽ về tư duy: từ tiếp cận thụ động sang chủ động làm chủ; từ tâm lý e dè sang ứng dụng có kiểm soát; từ cách tiếp cận đơn lẻ sang cách tiếp cận hệ thống, bài bản.

Trí tuệ nhân tạo là xu thế tất yếu, nhưng phải được triển khai đúng định hướng, đúng thẩm quyền, đúng chuẩn mực, lấy con người làm trung tâm, lấy pháp luật làm chuẩn mực và lấy lợi ích của nhân dân làm mục tiêu cao nhất.

Ngay sau Chương trình tập huấn, Phó Chánh án Tòa án nhân dân tối cao đề nghị lãnh đạo các đơn vị trong toàn hệ thống Tòa án chủ động nghiên cứu, quán triệt đầy đủ nội dung đã được trang bị; xác định rõ phạm vi, mức độ và lộ trình ứng dụng AI phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của đơn vị mình. Đồng thời, mỗi cán bộ, công chức, Thẩm phán, Thư ký Tòa án cần tiếp tục tự học, tự bồi dưỡng, từng bước hình thành kỹ năng làm việc trong môi trường số, sử dụng AI đúng mục đích, đúng thẩm quyền và đúng chuẩn mực nghề nghiệp.

Với tinh thần của Nghị quyết số 57-NQ/TW, ngành Tòa án nhân dân khẳng định quyết tâm làm chủ trí tuệ nhân tạo, triển khai AI theo con đường thận trọng, bài bản, có kiểm soát, phù hợp với đặc thù của hoạt động tư pháp, góp phần xây dựng Tòa án điện tử, Tòa án thông minh, vì nhân dân phục vụ.

Một số hình ảnh tại điểm cầu trung tâm và các điểm cầu thành phần trong hệ thống Tòa án: