Nhìn từ doanh nghiệp giải thể: Tháo gỡ khó khăn, tạo đà phát triển
Trong 10 tháng năm 2026, cả nước có 56.251 doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể, tăng 109,8% so với cùng kỳ. Diễn biến này cho thấy sự phân hóa trong hoạt động doanh nghiệp, đồng thời đặt ra yêu cầu bảo đảm các nghĩa vụ pháp lý khi rút lui khỏi thị trường.
Thị trường doanh nghiệp tiếp tục phân hóa
Theo báo cáo tình hình kinh tế - xã hội tháng 10 và 10 tháng năm 2026 của Cục Thống kê, cả nước có 56.251 doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể, tăng 109,8% so với cùng kỳ năm 2025.
Trong cùng thời gian, có 91.984 doanh nghiệp đăng ký tạm ngừng kinh doanh có thời hạn, giảm 12,7%; 33.724 doanh nghiệp ngừng hoạt động chờ làm thủ tục giải thể, giảm 42,3%.
Tính chung, khoảng 182.000 doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường, giảm 4,5% so với cùng kỳ năm trước.
Ở chiều ngược lại, cả nước ghi nhận 162.261 doanh nghiệp thành lập mới, giảm 0,4%; số doanh nghiệp quay trở lại hoạt động đạt 81.356, giảm 12,5%.
Đáng chú ý, tổng vốn đăng ký của doanh nghiệp thành lập mới đạt 2.138,8 nghìn tỷ đồng, tăng 32,7%. Vốn đăng ký bình quân đạt 13,2 tỷ đồng/doanh nghiệp, tăng 34,8%.
Những số liệu trên phản ánh sự phân hóa trong hoạt động doanh nghiệp. Trong khi quy mô vốn đăng ký của doanh nghiệp mới tăng lên, số doanh nghiệp quay trở lại thị trường giảm và số doanh nghiệp hoàn tất giải thể tăng mạnh.
Cục Thống kê nhận định diễn biến này cho thấy quá trình sàng lọc và tái cơ cấu doanh nghiệp tiếp tục diễn ra mạnh mẽ.
Tuy nhiên, cần phân biệt các trạng thái rút lui khỏi thị trường. Doanh nghiệp tạm ngừng kinh doanh có thời hạn chưa đồng nghĩa với việc chấm dứt hoạt động; doanh nghiệp đang chờ giải thể cũng khác với doanh nghiệp đã hoàn tất thủ tục giải thể.
Trong khi đó, hoạt động sản xuất công nghiệp vẫn duy trì tăng trưởng. Chỉ số sản xuất công nghiệp 10 tháng tăng 12,4% so với cùng kỳ; riêng ngành chế biến, chế tạo tăng 13%.
Diễn biến này cho thấy tăng trưởng chung của nền kinh tế không đồng nghĩa mọi doanh nghiệp đều có điều kiện phát triển như nhau. Việc đánh giá sức khỏe khu vực doanh nghiệp cần kết hợp các chỉ tiêu về thành lập mới, giải thể, khả năng duy trì hoạt động và kết quả sản xuất, kinh doanh.
Bảo đảm nghĩa vụ pháp lý khi doanh nghiệp giải thể
Bên cạnh những vấn đề kinh tế, số doanh nghiệp hoàn tất giải thể tăng mạnh cũng đặt ra yêu cầu bảo đảm thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ pháp lý khi chấm dứt hoạt động.
Theo khoản 2 Điều 207 Luật Doanh nghiệp số 59/2020/QH14 (đã được sửa đổi, bổ sung), doanh nghiệp chỉ được giải thể khi bảo đảm thanh toán hết các khoản nợ, nghĩa vụ tài sản khác và không trong quá trình giải quyết tranh chấp tại Tòa án hoặc Trọng tài.
Đối với việc thanh toán các khoản nợ, khoản 5 Điều 208 quy định thứ tự ưu tiên, trong đó các khoản nợ lương, trợ cấp thôi việc, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp và quyền lợi khác của người lao động được thanh toán trước nợ thuế và các khoản nợ khác.
Luật số 76/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 01/7/2025, đã sửa đổi, bổ sung một số quy định của Luật Doanh nghiệp, trong đó có điểm c khoản 1 Điều 207 về trường hợp công ty không còn đủ số lượng thành viên, cổ đông tối thiểu theo quy định trong thời hạn 6 tháng liên tục mà không làm thủ tục chuyển đổi loại hình doanh nghiệp.
Như vậy, giải thể không đơn thuần là thủ tục chấm dứt sự tồn tại của doanh nghiệp mà còn liên quan trực tiếp đến quyền lợi người lao động, nghĩa vụ với Nhà nước, chủ nợ và các đối tác.
Việc tuân thủ quy định về thanh lý tài sản, xử lý hợp đồng, thanh toán công nợ và hoàn thành nghĩa vụ thuế có ý nghĩa quan trọng trong quá trình doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường.
Từ thực tiễn số doanh nghiệp giải thể tăng, cần tiếp tục làm rõ những nguyên nhân dẫn đến quyết định chấm dứt hoạt động, khả năng tiếp cận vốn, thị trường và hiệu quả của các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp.
Đây cũng là cơ sở để các cơ quan quản lý đánh giá đầy đủ hơn những khó khăn của từng nhóm doanh nghiệp, qua đó hoàn thiện chính sách hỗ trợ hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Sự gia tăng số doanh nghiệp giải thể cần được xem xét trong tương quan với tình hình gia nhập thị trường và tăng trưởng sản xuất. Đồng thời, cần tạo điều kiện để những doanh nghiệp có khả năng phục hồi tiếp tục hoạt động, bảo đảm quá trình giải thể diễn ra đúng pháp luật, minh bạch và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan.