Quảng Ngãi: Đánh thức giá trị carbon rừng, mở hướng phát triển lâm nghiệp bền vững
Với khoảng 826.000ha rừng, Quảng Ngãi đang từng bước khai thác tiềm năng carbon thông qua công tác kiểm kê, hoàn thiện cơ sở dữ liệu và xây dựng các dự án thí điểm tín chỉ carbon rừng.
Đây không chỉ là hướng đi mới nhằm tạo thêm nguồn lực tài chính cho ngành lâm nghiệp mà còn góp phần thúc đẩy tăng trưởng xanh, giảm phát thải khí nhà kính và nâng cao trách nhiệm của các chủ rừng, người dân trong công tác quản lý, bảo vệ và phát triển rừng bền vững.
Tiềm năng lớn từ nguồn tài nguyên rừng
Quảng Ngãi là địa phương có diện tích rừng lớn, với khoảng 826.000ha, trong đó rừng tự nhiên khoảng 604.000ha và rừng trồng khoảng 222.000ha. Không chỉ giữ vai trò quan trọng trong bảo vệ môi trường sinh thái, điều hòa khí hậu, bảo vệ nguồn nước và đa dạng sinh học, diện tích rừng này còn chứa đựng tiềm năng lớn trong việc hấp thụ, lưu giữ carbon, góp phần giảm phát thải khí nhà kính.
Theo đánh giá của Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam, nhiều hoạt động lâm nghiệp có thể được triển khai nhằm gia tăng giá trị carbon rừng, như bảo vệ rừng tự nhiên, hạn chế mất rừng và suy thoái rừng, phục hồi rừng nghèo, nâng cao chất lượng rừng trồng, chuyển hóa rừng gỗ nhỏ sang rừng gỗ lớn và kéo dài chu kỳ kinh doanh rừng.
Bên cạnh đó, việc thực hiện quản lý rừng bền vững, phát triển cây xanh phân tán và nhân rộng các mô hình nông lâm kết hợp cũng là những giải pháp thiết thực nhằm nâng cao chất lượng hệ sinh thái rừng, tăng khả năng hấp thụ và lưu giữ carbon.
Ông Nguyễn Văn Nam, Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm tỉnh Quảng Ngãi cho biết, theo phương pháp tính toán được Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm hướng dẫn, mỗi năm diện tích rừng trên địa bàn tỉnh hấp thụ và lưu giữ khoảng 2 triệu tấn carbon, tương đương khoảng 2 triệu tín chỉ carbon theo cách quy đổi ước tính.
Đáng chú ý, Quảng Ngãi hiện đang thực hiện Chương trình giảm phát thải khu vực Nam Trung Bộ và Tây Nguyên theo sáng kiến LEAF, dự kiến được phân bổ khoảng 1,13 triệu tín chỉ carbon. Đây là cơ hội quan trọng để địa phương tiếp cận các nguồn lực tài chính từ các chương trình giảm phát thải, đồng thời từng bước nâng cao giá trị kinh tế của tài nguyên rừng.
Tuy nhiên, tiềm năng hấp thụ và lưu giữ carbon không đồng nghĩa với việc toàn bộ lượng carbon đó đã được công nhận thành tín chỉ và đủ điều kiện giao dịch trên thị trường. Để chuyển hóa giá trị carbon thành nguồn thu thực tế, các chương trình, dự án phải đáp ứng đầy đủ yêu cầu về phương pháp tính toán, đo đạc, báo cáo, thẩm định và xác minh kết quả theo quy định.
Nhận thức rõ điều này, Quảng Ngãi đang tập trung triển khai các hoạt động giảm phát thải gắn với quản lý, bảo vệ rừng bền vững; tăng cường phòng cháy, chữa cháy rừng; hạn chế suy thoái và nâng cao chất lượng rừng trồng. Đồng thời, tỉnh phối hợp xây dựng các dự án carbon rừng thí điểm theo tiêu chuẩn trong nước và quốc tế, hướng đến cả đối tượng rừng tự nhiên và rừng trồng.
Hoàn thiện dữ liệu, triển khai các dự án thí điểm
Để khai thác hiệu quả tiềm năng carbon rừng, một trong những nhiệm vụ quan trọng đang được Quảng Ngãi ưu tiên thực hiện là hoàn thiện cơ sở dữ liệu về diện tích, hiện trạng và đặc điểm của từng loại rừng.
Hiện nay, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh đang triển khai công tác điều tra, kiểm kê rừng theo chỉ đạo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường và UBND tỉnh. Dự kiến, kết quả kiểm kê sẽ được công bố trong năm 2027.
Theo ông Nguyễn Văn Nam, dữ liệu kiểm kê có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với việc phát triển các dự án tín chỉ carbon. Thông qua kết quả kiểm kê, cơ quan chuyên môn có thể xác định trữ lượng carbon, theo dõi biến động tài nguyên rừng, đánh giá khả năng hấp thụ carbon và xác định tiềm năng triển khai dự án tại từng khu vực. Đây cũng là cơ sở để lựa chọn phương pháp tính toán phù hợp với đặc điểm, trạng thái và điều kiện sinh thái của từng loại rừng.
Song song với công tác kiểm kê, Quảng Ngãi đang phối hợp với Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam xây dựng các dự án carbon rừng thí điểm tại Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp Đăk Tô, Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp Kon Rẫy và Ban Quản lý rừng phòng hộ Đăk Hà.
Các khu vực được lựa chọn dựa trên quy mô diện tích rừng, đất rừng và sự đa dạng về kiểu, trạng thái rừng. Trong đó có rừng lá rộng thường xanh, rừng lá kim, rừng trồng với các trạng thái từ rừng giàu, rừng trung bình đến rừng nghèo và nghèo kiệt.
Việc lựa chọn những khu vực có đặc điểm rừng đa dạng sẽ tạo điều kiện thuận lợi để nghiên cứu, đánh giá khả năng áp dụng các phương pháp xác định trữ lượng carbon trong những điều kiện sinh thái khác nhau. Qua đó, từng bước lựa chọn phương pháp phù hợp, xây dựng mô hình dự án có tính khả thi và khả năng nhân rộng trên địa bàn tỉnh.
Theo Chi cục Kiểm lâm tỉnh Quảng Ngãi, kết quả thực hiện các dự án thí điểm sẽ là cơ sở quan trọng để nghiên cứu, hoàn thiện phương pháp và xây dựng các dự án carbon rừng phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương.
Đây cũng là bước chuẩn bị cần thiết để Quảng Ngãi từng bước tham gia thị trường carbon, bảo đảm các dự án khi triển khai có đầy đủ căn cứ khoa học, dữ liệu thực tiễn và đáp ứng yêu cầu pháp lý.
Biến tiềm năng carbon thành nguồn lực phát triển rừng
Phát triển tín chỉ carbon rừng là quá trình đòi hỏi sự chuẩn bị đồng bộ, lâu dài, từ hoàn thiện cơ sở pháp lý, xây dựng dữ liệu, lựa chọn khu vực, thiết kế dự án đến huy động nguồn lực, tổ chức thực hiện, đo đạc, báo cáo, thẩm định và xác minh kết quả.
Ông Nguyễn Văn Nam nhấn mạnh: “Để chuyển tiềm năng carbon rừng thành giá trị kinh tế, cần thực hiện đồng bộ các bước, từ hoàn thiện cơ sở pháp lý, dữ liệu, lựa chọn và thiết kế dự án, huy động nguồn lực đến đăng ký, triển khai, đo đạc, báo cáo, thẩm định, xác minh kết quả, phát hành tín chỉ, giao dịch và chia sẻ lợi ích theo quy định”.
Điều này cho thấy, phát triển tín chỉ carbon không đơn thuần là hoạt động thương mại hóa giá trị hấp thụ carbon của rừng, mà còn là quá trình đổi mới phương thức quản lý tài nguyên rừng theo hướng hiện đại, minh bạch và gắn với các tiêu chuẩn môi trường.
Khi các dự án được triển khai hiệu quả, đáp ứng đầy đủ yêu cầu kỹ thuật, pháp lý và được cơ quan có thẩm quyền công nhận, nguồn thu từ tín chỉ carbon sẽ mở ra thêm cơ hội huy động tài chính cho công tác bảo vệ, phục hồi và phát triển rừng. Đồng thời, tạo điều kiện để các chủ rừng, cộng đồng dân cư và người dân sống gần rừng có thêm động lực tham gia quản lý, bảo vệ tài nguyên rừng.
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi Đỗ Tâm Hiển cho rằng, phát triển tín chỉ carbon rừng là hướng đi góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng xanh, giảm phát thải khí nhà kính và nâng cao giá trị kinh tế của rừng. Hoạt động này cần được triển khai gắn chặt với yêu cầu quản lý, bảo vệ và phát triển rừng bền vững, qua đó khai thác hiệu quả hơn các giá trị mà tài nguyên rừng mang lại.
"Thực tế, giá trị của rừng không chỉ được đo đếm bằng sản lượng gỗ hay các sản phẩm lâm sản, mà còn nằm ở những lợi ích to lớn đối với môi trường và xã hội như hấp thụ khí carbon, điều hòa khí hậu, bảo vệ nguồn nước, chống xói mòn, bảo tồn đa dạng sinh học và duy trì sinh kế cho người dân. Vì vậy, phát triển tín chỉ carbon được kỳ vọng sẽ góp phần chuyển hóa những giá trị sinh thái này thành nguồn lực tài chính, tạo thêm điều kiện để đầu tư trở lại cho công tác quản lý, bảo vệ và phát triển rừng".
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi Đỗ Tâm Hiển nhấn mạnh.
Từ việc hoàn thiện dữ liệu kiểm kê đến xây dựng các dự án thí điểm, Quảng Ngãi đang từng bước tạo nền tảng để tham gia thị trường carbon. Chặng đường phía trước vẫn còn nhiều yêu cầu về kỹ thuật, pháp lý và tổ chức thực hiện, song với lợi thế về diện tích, sự đa dạng của các hệ sinh thái rừng cùng quyết tâm của chính quyền và ngành chức năng, địa phương có nhiều cơ hội khai thác hiệu quả tiềm năng carbon rừng.