Quảng Ninh đẩy mạnh chuyển đổi số, bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa

Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VHTT&DL) Quảng Ninh, hai di sản thế giới là Vịnh Hạ Long và Khu danh thắng Yên Tử, cùng hệ thống di tích lịch sử – văn hóa trên địa bàn đã từng bước được số hóa tư liệu, dữ liệu, bản đồ và hồ sơ khoa học. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu quản lý tài nguyên, môi trường Vịnh Hạ Long gắn với hệ thống giám sát, theo dõi, cảnh báo đã góp phần nâng cao hiệu quả bảo tồn di sản, đồng thời hỗ trợ phát triển du lịch bền vững, chuyển mạnh từ phương thức quản lý thủ công sang quản lý dựa trên dữ liệu.

Trong lĩnh vực trưng bày, triển lãm, khoa học – công nghệ đang làm thay đổi căn bản cách thức tổ chức và trải nghiệm của công chúng. Các thiết chế văn hóa của tỉnh từng bước ứng dụng trình chiếu số, mô phỏng 3D, thực tế ảo (VR), thực tế tăng cường (AR), bản đồ tương tác, thuyết minh đa phương tiện, hệ thống nhận diện thông minh.

Để xây dựng các không gian trưng bày chuyên đề, triển lãm số và trưng bày lưu động. Những công nghệ này đã được áp dụng hiệu quả tại các triển lãm lớn như Triển lãm thành tựu 80 năm Đất nước, Triển lãm thành tựu phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Quảng Ninh, Triển lãm ngành Than…, giúp hiện vật và tư liệu trở nên trực quan, sinh động, mở rộng phạm vi lan tỏa vượt ra ngoài không gian vật lý.

Một mô hình tiêu biểu cho chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa là Bảo tàng Quảng Ninh. Không chỉ dừng ở số hóa tư liệu, hiện vật, bảo tàng đã hình thành không gian trưng bày kết hợp giữa thực và số, triển khai tham quan ảo, thuyết minh tự động đa ngôn ngữ, bản đồ trải nghiệm thông minh, vé điện tử và các ứng dụng tương tác. Qua đó, bảo tàng không chỉ là nơi lưu giữ ký ức, mà còn trở thành không gian giáo dục, trải nghiệm và truyền cảm hứng văn hóa, đặc biệt với thế hệ trẻ.

Ngày 12/12/2025, Bảo tàng Quảng Ninh đón vị khách thứ 1 triệu; doanh thu năm 2025 ước đạt gần 30 tỷ đồng, một minh chứng rõ nét cho mô hình phát triển gắn bảo tồn di sản với công nghệ và công nghiệp văn hóa.

Trong lĩnh vực hoạt động văn hóa và nghệ thuật biểu diễn, công nghệ số đã làm thay đổi phương thức tổ chức, quảng bá và tiếp cận công chúng. Nhiều sự kiện quy mô lớn trên 30.000 khán giả như các concert Quảng Ninh, chương trình nghệ thuật chào năm mới dự kiến thu hút 50.000 khán giả, cùng các lễ hội thường niên như Carnaval Hạ Long, Lễ hội Mai vàng Yên Tử, Lễ hội Hokkaido… đã tích hợp các giải pháp số hóa như sân khấu thông minh, trình chiếu 3D mapping, màn hình LED cỡ lớn, hiệu ứng hình ảnh theo thời gian thực.

Việc số hóa nội dung, ghi hình chất lượng cao, truyền hình trực tiếp và lan tỏa trên mạng xã hội đã giúp không gian văn hóa vượt khỏi giới hạn địa điểm tổ chức, tiếp cận hàng triệu người dân và du khách, góp phần quảng bá hình ảnh Quảng Ninh hiện đại, năng động nhưng giàu bản sắc.

Song song với đổi mới hoạt động chuyên môn, công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực văn hóa được đẩy mạnh theo hướng hiện đại, công khai, minh bạch. 100% thủ tục hành chính của ngành đã được chuẩn hóa và triển khai trên môi trường điện tử; 100% hồ sơ được tiếp nhận, giải quyết và trả kết quả qua dịch vụ công trực tuyến, góp phần rút ngắn thời gian xử lý, giảm chi phí xã hội và nâng cao mức độ hài lòng của tổ chức, cá nhân.

Xác định chuyển đổi số không chỉ là ban hành văn bản mà là thiết lập cơ chế điều hành thống nhất, Sở VHTT&DL đã kiện toàn bộ máy, thành lập Ban Chỉ đạo chuyên trách về khoa học – công nghệ – đổi mới sáng tạo – chuyển đổi số; tham mưu xây dựng khung chính sách, kế hoạch tổng thể giai đoạn 2025–2030. Tỉnh cũng đã chấp thuận chủ trương xây dựng 4 cơ sở dữ liệu ngành giai đoạn 2025–2026, triển khai du lịch thông minh tại Bảo tàng Quảng Ninh, tổ chức các lớp tập huấn ứng dụng AI và chuyển đổi số cho hơn 800 học viên.

Tuy vậy, thực tiễn cũng cho thấy chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa còn nhiều thách thức như hạ tầng chưa đồng bộ, dữ liệu phân tán, nguồn nhân lực chưa theo kịp yêu cầu, các sản phẩm văn hóa số chưa thực sự trở thành ngành kinh tế có giá trị gia tăng cao. Điều này đòi hỏi tư duy tiếp cận dài hạn, bài bản và đồng bộ hơn.

Từ thực tiễn đó, ngành VHTT&DL Quảng Ninh xác định những định hướng lớn thời gian tới: tiếp tục hoàn thiện thể chế và kế hoạch chuyển đổi số; đẩy nhanh số hóa di sản, hình thành các mô hình bảo tàng – thư viện thông minh; xây dựng thí điểm các khu, tổ hợp công nghiệp văn hóa – sáng tạo; chú trọng đào tạo nguồn nhân lực văn hóa gắn với công nghệ; đẩy mạnh xã hội hóa, hợp tác công – tư và tăng cường truyền thông, nâng cao nhận thức cộng đồng.

Với cách làm bài bản và quyết tâm cao, Quảng Ninh đang từng bước khẳng định chuyển đổi số là “chìa khóa” để bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa, đồng thời kiến tạo động lực tăng trưởng mới từ công nghiệp văn hóa trong kỷ nguyên số.