Sàn giao dịch công nghiệp văn hóa: Bước đột phá cho nền kinh tế sáng tạo Việt Nam

Việc xây dựng và vận hành Sàn giao dịch công nghiệp văn hóa chính là chìa khóa then chốt, tạo ra một thiết chế trung gian đồng bộ giúp khơi thông mọi nguồn lực sáng tạo.

Tâm điểm của hệ sinh thái sáng tạo

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự bùng nổ của nền kinh tế tri thức, ngành công nghiệp văn hóa (CNVH) đang trở thành động lực mới cho tăng trưởng kinh tế tại nhiều quốc gia.

Tại Việt Nam, quy mô của các ngành CNVH hiện ước tính đóng góp trên 5% GDP. Nhằm khơi thông tối đa dư địa này, Chính phủ đã đề ra chiến lược đưa CNVH đóng góp tối thiểu 7% GDP vào năm 2030 và hướng tới mốc 9% GDP vào năm 2045.

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, việc chuyển hóa các giá trị văn hóa và tài sản vô hình thành hàng hóa có giá trị kinh tế cao là yêu cầu cấp thiết.

Việc xây dựng và vận hành Sàn giao dịch công nghiệp văn hóa - một trong 17 bài toán trọng tâm được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công bố - chính là chìa khóa then chốt, tạo ra thiết chế trung gian đồng bộ kết nối mọi nguồn lực sáng tạo.

Sàn giao dịch CNVH đóng vai trò là "mạch máu" kết nối các chủ thể trong nền kinh tế sáng tạo. Khác với các mô hình thương mại truyền thống, sàn giao dịch này không chỉ mua bán sản phẩm vật chất mà cốt lõi là thương mại hóa quyền sở hữu trí tuệ (SHTT), bản quyền và các tài sản vô hình.

Đối với các nhà sáng tạo và nghệ sĩ cá nhân, sàn giao dịch là bệ phóng giúp họ tiếp cận trực tiếp với các nhà đầu tư, tập đoàn lớn mà không phải qua nhiều khâu trung gian phức tạp. Đối với nền kinh tế, sàn giao dịch đóng vai trò minh bạch hóa thị trường, hình thành cơ chế định giá chính xác cho các sản phẩm chất xám – vốn là một "điểm nghẽn" lâu nay của văn hóa Việt Nam.

Mục tiêu chiến lược của sàn giao dịch CNVH tại Việt Nam bao gồm: Thu hút nguồn lực đầu tư xã hội hóa. Đặc biệt, từ năm 2026, Nhà nước định hướng bố trí tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước hằng năm cho văn hóa làm vốn mồi dẫn dắt dòng vốn tư nhân.

Tối ưu hóa giá trị tài sản trí tuệ nhằm chuyển hóa di sản văn hóa và ý tưởng sáng tạo thành các gói tài sản có thể mua bán, cấp phép hoặc đấu giá toàn cầu.

Thúc đẩy xuất khẩu văn hóa, tạo kênh chính ngạch đưa các sản phẩm đậm đà bản sắc Việt Nam ra thị trường quốc tế, qua đó lan tỏa "sức mạnh mềm" quốc gia.

Triển vọng tại Việt Nam trong điều kiện hiện nay

Nhìn ra thế giới, mô hình thiết chế trung gian và sàn giao dịch văn hóa số đã được nhiều quốc gia ứng dụng thành công, trở thành bệ phóng cho các thương hiệu tỷ USD.

Tại Hàn Quốc mô hình KOCCA & Sàn bản quyền văn hóa do Cơ quan Nội dung Sáng tạo Hàn Quốc (KOCCA) vận hành hệ thống kết nối trực tuyến toàn diện, hỗ trợ các nhà làm phim, K-Pop và Webtoon đăng ký bản quyền nhanh chóng và khớp nối trực tiếp với các nhà phân phối quốc tế tại các hội chợ trực tuyến. Chính sự kết nối này đã giúp xuất khẩu nội dung văn hóa Hàn Quốc đạt con số kỷ lục hơn 13 tỷ USD hằng năm.

Ở Vương quốc Anh có Các liên minh sáng tạo và Sàn giao dịch SHTT đi đầu trong việc lập bản đồ và định giá tài sản trí tuệ. Các tổ chức như Liên minh Công nghiệp Sáng tạo (Creative Industries Federation) kết hợp với các sàn giao dịch trực tuyến hỗ trợ gọi vốn cộng đồng và chuyển nhượng quyền khai thác nội dung lõi (licensing) trong các lĩnh vực thế mạnh như thiết kế, xuất bản và nghệ thuật biểu diễn, đóng góp hơn 115 tỷ bảng Anh cho kinh tế Vương quốc Anh mỗi năm.

Xét trong điều kiện thực tế hiện nay, Việt Nam đang đứng trước cơ hội vàng. Sự chủ động của các địa phương như Hà Nội - với danh mục nguồn lực đầu tư cho CNVH giai đoạn 2026-2030 lên tới 20.762 tỷ đồng - cho thấy quyết tâm chính trị rất lớn.

Ở góc độ thị trường, các dự án game thuần Việt lớn như Hào khí Đông A hay Sơn Hà Dị lục đặt mục tiêu phát hành quốc tế năm 2027, chứng minh năng lực sáng tạo của thế hệ trẻ Việt Nam đang ở độ chín muồi.

Tuy nhiên, thách thức đi kèm là thói quen tiêu dùng "miễn phí" của một bộ phận người dùng và việc thiếu hụt các chuyên gia định giá tài sản vô hình có trình độ quốc tế.

Dự thảo Luật đang nỗ lực tháo gỡ bằng cách quy định các chương trình thử nghiệm, đào tạo chuyên sâu theo chuẩn của Tổ chức Sở hữu Trí tuệ Thế giới (WIPO).

Sàn giao dịch công nghiệp văn hóa không chỉ dừng lại là một sàn thương mại, mà sẽ trở thành biểu tượng cho sự chuyển mình của Việt Nam: Từ một quốc gia gia công thâm dụng lao động sang một nền kinh tế tri thức dựa trên giá trị sáng tạo và bản sắc cốt lõi.