Siết chặt xử lý hành vi chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm xã hội

Nghị định gồm 4 chương, 16 điều, tập trung làm rõ các hành vi bị coi là vi phạm, quy định cụ thể các trường hợp không bị xem là trốn đóng, cũng như cách tính tiền và số ngày chậm đóng, trốn đóng nhằm tăng cường tính minh bạch và kỷ cương trong thực hiện chính sách an sinh.

Các trường hợp không bị coi là trốn đóng BHXH, bảo hiểm thất nghiệp

Theo quy định tại Nghị định, doanh nghiệp, tổ chức, người sử dụng lao động sẽ không bị coi là trốn đóng BHXH bắt buộc hoặc bảo hiểm thất nghiệp trong các trường hợp bất khả kháng được cơ quan nhà nước có thẩm quyền công bố, như:

Thiên tai nghiêm trọng (bão, lũ, ngập lụt, động đất, hỏa hoạn lớn, hạn hán kéo dài, hoặc các loại thiên tai khác) gây ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Dịch bệnh nguy hiểm gây ảnh hưởng lớn đến hoạt động và khả năng tài chính của đơn vị.

Tình trạng khẩn cấp hoặc phòng thủ dân sự, ảnh hưởng bất ngờ đến hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Các sự kiện bất khả kháng khác theo quy định của pháp luật dân sự.

Những quy định này nhằm bảo đảm sự linh hoạt, công bằng trong thực thi pháp luật, đồng thời chia sẻ khó khăn thực tế với doanh nghiệp trong các tình huống đặc biệt.

Quy định chi tiết về tiền và ngày chậm đóng BHXH

Nghị định 274/2025 nêu rõ:

Số tiền chậm đóng BHXH bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp là số tiền người sử dụng lao động có trách nhiệm đóng nhưng chưa nộp đúng thời hạn quy định tại Luật Bảo hiểm xã hội.

Số ngày chậm đóng được tính từ ngày sau thời hạn đăng ký hoặc đóng BHXH chậm nhất theo Luật, đến ngày thực tế hoàn thành nghĩa vụ đóng.

Trường hợp người lao động chưa được đăng ký tham gia BHXH hoặc bảo hiểm thất nghiệp trong vòng 60 ngày sau thời hạn quy định, phần tiền này được tính là chậm đóng.

Đối với những trường hợp đã được xác định là không thuộc diện “trốn đóng” (ví dụ do thiên tai, dịch bệnh, sự kiện bất khả kháng), số tiền chậm đóng vẫn được tính và thu đủ, nhưng không bị xử lý hình sự hoặc vi phạm hành chính về hành vi trốn đóng.

Xác định số tiền và thời gian trốn đóng BHXH

Nghị định quy định chi tiết cách xác định số tiền trốn đóng trong các trường hợp người sử dụng lao động:

Không đăng ký tham gia BHXH, bảo hiểm thất nghiệp cho người lao động trong thời gian dài vượt quá 60 ngày.

Khai báo mức tiền lương làm căn cứ đóng thấp hơn thực tế, dẫn tới giảm số tiền phải đóng vào quỹ BHXH, bảo hiểm thất nghiệp.

Không thực hiện nghĩa vụ đóng sau khi đã bị cơ quan BHXH đôn đốc bằng văn bản trong thời hạn 45 ngày sau khi hết hạn đóng.

Khi đó, số tiền trốn đóng được xác định theo toàn bộ phần nghĩa vụ còn nợ và số ngày trốn đóng được tính từ sau 60 ngày kể từ khi hết hạn đóng hoặc 15 ngày sau khi nhận văn bản đôn đốc của cơ quan BHXH (tùy trường hợp).

Phạt 0,03%/ngày đối với số tiền chậm hoặc trốn đóng

Một điểm đáng chú ý là Nghị định 274/2025 quy định tổ chức thu số tiền tương ứng 0,03%/ngày trên tổng số tiền chậm đóng hoặc trốn đóng.

Cụ thể, cơ quan BHXH quản lý trực tiếp có trách nhiệm:

Xác định chính xác hành vi chậm đóng, trốn đóng;

Tính toán số tiền phải nộp bổ sung;

Thông báo hằng tháng cho người sử dụng lao động để đối chiếu, xác nhận và thực hiện nghĩa vụ;

Tổ chức thu, quản lý và xử lý vi phạm theo quy định.

Mức 0,03%/ngày tương đương khoảng 11%/năm, được xem là biện pháp chế tài đủ mạnh để răn đe hành vi cố tình chiếm dụng hoặc chậm nộp quỹ bảo hiểm của người lao động.

Nghị định 274/2025/NĐ-CP được đánh giá là bước cụ thể hóa quan trọng trong việc thực hiện Luật Bảo hiểm xã hội sửa đổi, góp phần siết chặt kỷ luật tài chính, bảo đảm quyền lợi cho người lao động.

Theo cơ quan BHXH Việt Nam, tình trạng chậm đóng, trốn đóng, nợ đọng BHXH vẫn còn diễn ra ở nhiều địa phương, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi người lao động khi ốm đau, thai sản, nghỉ hưu hoặc thất nghiệp. Việc ban hành Nghị định mới giúp tăng tính minh bạch, xác định rõ trách nhiệm và chế tài cho từng hành vi vi phạm.

Nghị định cũng tạo hành lang pháp lý rõ ràng cho cơ quan BHXH trong việc kiểm tra, đôn đốc và xử lý nợ đọng, đồng thời bảo đảm việc thực hiện nghĩa vụ tài chính của doanh nghiệp theo đúng thời hạn, đúng mức đóng.

Theo quy định, Nghị định 274/2025/NĐ-CP có hiệu lực thi hành từ ngày 30/11/2025.