TANDTC tham vấn chuyên gia quốc tế xây dựng Tòa án chuyên biệt
TANDTC đang hoàn thiện mô hình tổ chức, nhân sự và cơ chế hoạt động của Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm tài chính quốc tế.
Sáng 8/11, tại Đà Lạt (Lâm Đồng), Bí thư Trung ương Đảng, Chánh án TANDTC Nguyễn Văn Quảng chủ trì buổi làm việc với các chuyên gia quốc tế tham gia Hội đồng tư vấn về Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm tài chính quốc tế (IFC).
Tham dự có các chuyên gia: ông Francis Xavier, Luật sư cao cấp, Trọng tài viên quốc tế thuộc Công ty Luật Rajah & Tann Singapore LLP; ông Toby Landau, Luật sư cao cấp, Trọng tài viên thuộc Văn phòng Luật sư tranh tụng Duxton Hill Chambers, Temple Chambers; GS TS Bernard Hanotiau, Trọng tài viên quốc tế, Luật sư cao cấp thuộc Hãng luật Hanotiau Tossens Goldman (Bỉ) và bà Loretta Malintoppi, Trọng tài viên quốc tế, Luật sư thuộc Văn phòng luật sư tranh tụng 39 Essex Chambers.
Về phía Việt Nam có ông Lê Tiến - Phó Chánh án TANDTC, Trưởng ban Ban điều hành tổ chức Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm tài chính quốc tế; ông Lưu Tiến Dũng, Phó Chủ tịch Liên đoàn Luật sư Việt Nam, Phó Trưởng ban Ban điều hành tổ chức Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm Tài chính quốc tế; đại diện các đơn vị thuộc TANDTC.
Chuẩn bị mô hình tòa án với nhân sự quốc tế
Theo định hướng phát triển, IFC Việt Nam được triển khai tại TP.HCM và Đà Nẵng theo nguyên tắc “một chuẩn mực quản lý, hai địa bàn triển khai”, thống nhất về thể chế, quản trị và tiêu chuẩn giám sát, đồng thời phát huy thế mạnh riêng của từng địa phương.
Trong đó, TP.HCM chú trọng phát triển thị trường vốn, chứng khoán, quản lý tài sản, quỹ đầu tư, hàng hóa, phái sinh hàng hóa, tài trợ thương mại và giao dịch tài chính xuyên biên giới.
Đà Nẵng tập trung vào đổi mới sáng tạo, tài sản số, công nghệ tài chính, thanh toán số, mã hóa tài sản, hợp đồng thông minh và các hoạt động trong cơ chế thử nghiệm có kiểm soát.
Lộ trình phát triển IFC đến năm 2035 gồm hai giai đoạn. Giai đoạn 2026–2030 tập trung hoàn thiện khung pháp lý, cơ chế quản trị, hạ tầng và nguồn nhân lực; thu hút các ngân hàng quốc tế, quỹ đầu tư, định chế tài chính và nhân lực chất lượng cao.
Giai đoạn 2031–2035 hướng tới mở rộng hệ sinh thái tài chính hiện đại, phát triển thị trường vốn, tài chính xanh, tài chính số và tăng cường kết nối quốc tế.
Trong tiến trình này, Tòa án chuyên biệt được xác định là thiết chế tư pháp quan trọng, cung cấp cơ chế giải quyết tranh chấp công bằng, hiệu quả, góp phần bảo vệ quyền lợi và củng cố niềm tin của nhà đầu tư.
Về cơ cấu, Tòa án chuyên biệt dự kiến gồm Tòa sơ thẩm, Tòa phúc thẩm và Văn phòng đăng ký. Trong đó, hai tòa thực hiện chức năng xét xử; Văn phòng đăng ký đảm nhiệm công việc hỗ trợ tố tụng, quản lý vụ việc và quản trị hành chính.
TANDTC định hướng lựa chọn Chánh án Tòa án chuyên biệt là người nước ngoài, có uy tín quốc tế, kinh nghiệm xét xử và giải quyết các tranh chấp thương mại, đầu tư, kinh doanh; làm việc theo chế độ không toàn thời gian.
Một Phó Chánh án là công dân Việt Nam, làm việc toàn thời gian, có kinh nghiệm giải quyết tranh chấp trong các lĩnh vực liên quan bằng tiếng Anh.
Trong giai đoạn đầu, dự kiến bố trí 7–9 Thẩm phán nước ngoài làm việc không toàn thời gian và một Thẩm phán Việt Nam đảm nhiệm chức vụ Phó Chánh án.
Trong 3–5 năm tiếp theo, căn cứ số lượng tranh chấp phát sinh, số lượng Thẩm phán nước ngoài có thể tăng lên khoảng 15–20 người, cùng 1–2 Thẩm phán Việt Nam theo các lĩnh vực chuyên môn.
Văn phòng đăng ký dự kiến có 7–9 nhân sự chuyên trách, làm việc toàn thời gian, gồm 1 Chánh văn phòng là người nước ngoài, 1 Phó Chánh văn phòng là công dân Việt Nam, các Thư ký Tòa án và nhân sự hỗ trợ. Trụ sở Tòa án chuyên biệt dự kiến đặt tại số 34 Nguyễn Văn Trỗi, phường Cầu Kiệu, TP.HCM.
5 định hướng phát triển trọng tâm
TANDTC xác định tầm nhìn xây dựng Tòa án chuyên biệt trở thành thiết chế tư pháp chuyên nghiệp, hiện đại, có uy tín trong giải quyết tranh chấp tài chính, kinh doanh và thương mại quốc tế.
Uy tín của tòa án được tạo dựng từ tính độc lập, công bằng, chất lượng xét xử, tính nhất quán trong áp dụng pháp luật, thủ tục thuận tiện, thời gian và chi phí hợp lý.
Về lâu dài, Tòa án chuyên biệt được định hướng phát triển trên năm lĩnh vực trọng tâm.
Thứ nhất, nghiên cứu mở rộng thẩm quyền theo lộ trình, phù hợp với nhu cầu thị trường và năng lực thực hiện. Giai đoạn 2026–2035 tập trung nghiên cứu, đề xuất bổ sung thẩm quyền giải quyết các vụ việc phục hồi, tái cấu trúc và phá sản đối với doanh nghiệp, tổ chức kinh tế là thành viên IFC.
Giai đoạn 2035–2045 có thể nghiên cứu mở rộng sang một số tranh chấp hợp đồng dân sự, bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng có liên hệ phù hợp với IFC và khiếu kiện đối với quyết định, hành vi của cơ quan điều hành, cơ quan giám sát. Việc mở rộng phải gắn với sửa đổi, bổ sung pháp luật theo thẩm quyền.
Thứ hai, phát triển các nhóm vụ việc chuyên biệt theo thế mạnh từng địa bàn. Tại TP.HCM, ưu tiên tranh chấp về thị trường vốn, chứng khoán, quản lý tài sản, quỹ đầu tư, hàng hóa, phái sinh hàng hóa, tài trợ thương mại và giao dịch tài chính xuyên biên giới.
Tại Đà Nẵng, chú trọng các tranh chấp liên quan đến tài sản số, công nghệ tài chính, thanh toán số, mã hóa tài sản, hợp đồng thông minh và hoạt động trong cơ chế thử nghiệm có kiểm soát; nghiên cứu hình thức hiện diện phù hợp khi có nhu cầu thực tiễn.
Thứ ba, thu hút thẩm phán, chuyên gia và nhân sự tư pháp có năng lực, kinh nghiệm, uy tín quốc tế; đồng thời đào tạo đội ngũ Việt Nam về tiếng Anh pháp lý, pháp luật nước ngoài và kỹ năng giải quyết tranh chấp quốc tế.
Cùng với đó là xây dựng cơ chế đánh giá chất lượng hoạt động thông qua thời gian, chi phí giải quyết vụ việc, kết quả thi hành phán quyết và phản hồi của doanh nghiệp, luật sư.
Thứ tư, mở rộng hợp tác tư pháp quốc tế, kết nối với các tòa án thương mại, tổ chức nghề nghiệp và cơ sở đào tạo.
TANDTC cũng định hướng nghiên cứu, kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xem xét khả năng Việt Nam tham gia Công ước La Hay năm 2005 về thỏa thuận lựa chọn tòa án và Công ước La Hay năm 2019 về công nhận, thi hành bản án nước ngoài trong lĩnh vực dân sự hoặc thương mại.
Thứ năm, phát triển Tòa án điện tử, ứng dụng công nghệ trong quản lý vụ việc, tiếp nhận hồ sơ, quản lý chứng cứ và tổ chức phiên tòa trực tuyến. Trí tuệ nhân tạo có thể được sử dụng để hỗ trợ tìm kiếm, phân loại tài liệu, phiên âm, dịch thuật và nghiên cứu pháp lý.
Tuy nhiên, việc ứng dụng công nghệ phải bảo đảm an toàn, bảo mật dữ liệu và sự kiểm soát của con người; quyền quyết định và trách nhiệm xét xử vẫn thuộc về Thẩm phán.
Hội đồng tư vấn đồng hành hoàn thiện mô hình
Tại buổi làm việc, TANDTC mong muốn lắng nghe ý kiến chuyên gia về những yếu tố quyết định uy tín của một tòa án giải quyết tranh chấp tài chính, thương mại quốc tế; nhiệm vụ cần ưu tiên trong giai đoạn đầu; tiêu chí và phương thức lựa chọn nhân sự; quy tắc tố tụng, tổ chức bộ máy giúp việc, quản lý vụ việc, án phí, chi phí tố tụng và thi hành phán quyết.
Hội đồng tư vấn có nhiệm vụ tham mưu, khuyến nghị Chánh án TANDTC trong việc tìm kiếm, lựa chọn Chánh án, Thẩm phán và nhân sự của Tòa án chuyên biệt; tư vấn về đào tạo, kinh phí hoạt động, chế độ thù lao, tiền lương, phụ cấp, cơ sở vật chất và trang thiết bị.
Hội đồng cũng tham gia góp ý về mô hình tổ chức, cơ chế bổ nhiệm, chế độ làm việc, giám sát và trách nhiệm của thẩm phán, thư ký; quy tắc tố tụng, án phí, lệ phí, chi phí tố tụng và thi hành bản án, quyết định.
Theo báo cáo của Vụ Pháp chế và Quản lý khoa học, TANDTC đã gửi thư mời 6 chuyên gia quốc tế tham gia Hội đồng tư vấn. Đến nay, 5 chuyên gia xác nhận tham gia gồm: Francis Xavier, Toby Landau, Loretta Malintoppi, GS.TS Bernard Hanotiau và Lucy Reed. Chuyên gia Mohamed Abdel Wahab chưa xác nhận.
Hội đồng hoạt động trên nguyên tắc tự nguyện, độc lập về chuyên môn, khách quan, trung thực và bảo mật thông tin; kết hợp trao đổi tập thể với ý kiến tư vấn của từng thành viên. Các hình thức làm việc có thể gồm họp trực tiếp, trực tuyến, hội thảo, nghiên cứu chuyên đề hoặc lấy ý kiến bằng văn bản, phương tiện điện tử.
Dự kiến, Hội thảo quốc tế về Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm tài chính quốc tế sẽ được TANDTC tổ chức tại Hà Nội trong nửa đầu tháng 01/2027.
TANDTC sẽ tiếp tục hoàn thiện quyết định thành lập Hội đồng tư vấn và quy chế tổ chức, hoạt động; giao Vụ Pháp chế và Quản lý khoa học chủ trì, phối hợp với Vụ Hợp tác quốc tế tổng hợp kết quả, trao đổi với từng chuyên gia về lĩnh vực đóng góp, phương thức phối hợp và xây dựng chương trình công việc cụ thể.