Thể chế và cơ hội bứt phá trong năm bản lề 2026

Cải cách đồng bộ, quyết liệt

Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước đánh dấu bước phát triển quan trọng trong hoàn thiện thể chế. Ngay sau đó, Quốc hội, Chính phủ, các bộ, ngành và địa phương đã nhanh chóng cụ thể hóa bằng chương trình, kế hoạch hành động; nhiều nơi thành lập Ban chỉ đạo triển khai nghị quyết.

Theo Bộ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Hải Ninh, Nghị quyết 66 đã trở thành cơ sở chính trị quan trọng để ban hành hàng loạt quyết sách chiến lược, có tính đột phá, thậm chí chưa từng có tiền lệ trong công tác xây dựng pháp luật.

Năm 2025 ghi nhận khối lượng lập pháp ở mức kỷ lục. Chính phủ đã trình Quốc hội thông qua Nghị quyết sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp năm 2013 cùng 99 luật, nghị quyết quy phạm pháp luật. Đồng thời, Chính phủ ban hành 377 nghị định, nghị quyết quy phạm; các bộ, ngành ban hành hoặc trình ban hành 1.404 văn bản; các địa phương ban hành khoảng 13.000 văn bản quy phạm pháp luật.

Đáng chú ý, các văn bản này tập trung tháo gỡ những “điểm nghẽn” kéo dài nhiều năm trong các lĩnh vực then chốt như đất đai, môi trường, đầu tư, kinh doanh, y tế, giáo dục, khoa học – công nghệ và an sinh xã hội. Mục tiêu “cơ bản hoàn thành việc tháo gỡ những điểm nghẽn do quy định pháp luật” trong năm 2025 đã được thực hiện ở mức độ đáng kể.

Tinh thần cải cách cũng thể hiện ở việc chuyển từ tư duy “không quản được thì cấm” sang tư duy kiến tạo phát triển, coi pháp luật là động lực, là nguồn lực cạnh tranh quốc gia.

Những điểm nghẽn mới cần xử lý

Nghị quyết 66 đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu đổi mới công tác thi hành pháp luật. Thực tế triển khai cho thấy, hoạt động rà soát, kiểm tra, hợp nhất và hệ thống hóa văn bản quy phạm pháp luật từng bước đi vào nền nếp. Cải cách thủ tục hành chính được đẩy mạnh, nhất là trong các lĩnh vực tác động trực tiếp đến doanh nghiệp và người dân.

Cơ chế đối thoại, tiếp nhận và xử lý phản ánh, kiến nghị của người dân, doanh nghiệp được chú trọng hơn, góp phần xử lý kịp thời những vướng mắc phát sinh từ thực tiễn. Đây là yếu tố đặc biệt quan trọng trong bối cảnh môi trường kinh doanh đòi hỏi tính ổn định, minh bạch và dự báo được.

Tuy nhiên, theo Bộ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Hải Ninh, quá trình cải cách vẫn còn những hạn chế. Ở một số bộ, ngành, địa phương, việc xây dựng chương trình triển khai nghị quyết còn chậm; tình trạng chậm ban hành văn bản quy định chi tiết thi hành luật chưa được khắc phục triệt để.

Hệ thống pháp luật hiện nay cũng thiếu một thiết kế tổng thể để đáp ứng yêu cầu mới từ chuyển đổi số, hội nhập quốc tế và đổi mới mô hình quản trị quốc gia. Công tác tổ chức thi hành pháp luật vẫn là khâu yếu; phổ biến, giáo dục pháp luật ở một số nơi còn hình thức. Chuyển đổi số trong lĩnh vực pháp luật chưa đồng bộ; hạ tầng và cơ sở dữ liệu pháp luật tại một số địa phương chưa hoàn thiện.

Những tồn tại này cho thấy cải cách thể chế không chỉ là vấn đề ban hành văn bản, mà còn là nâng cao chất lượng thực thi và bảo đảm tính đồng bộ của hệ thống.

2026 – năm bản lề của cải cách thể chế

Năm 2026, năm đầu triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, được xác định là thời điểm bản lề. Trọng tâm ưu tiên là rà soát, thể chế hóa kịp thời các chủ trương lớn trong văn kiện Đại hội và các nghị quyết chiến lược của Bộ Chính trị, bám sát chương trình công tác của Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế, pháp luật.

Một nhiệm vụ nền tảng là xây dựng “Chiến lược hoàn thiện hệ thống pháp luật trong kỷ nguyên mới”, hướng tới một hệ thống pháp luật đồng bộ, minh bạch, ổn định và khả thi.

Cùng với đó là sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan đến mô hình chính quyền địa phương hai cấp; hoàn tất xử lý các văn bản ban hành theo cơ chế đặc biệt theo yêu cầu của Quốc hội.

Đáng chú ý, Bộ Tư pháp đặt trọng tâm đầu tư cho kỹ thuật lập pháp, xây dựng sổ tay soạn thảo pháp luật quốc gia, bộ tiêu chuẩn và hướng dẫn kỹ thuật nhằm chuyên nghiệp hóa đội ngũ cán bộ làm công tác xây dựng pháp luật.

Chuyển đổi số trong lĩnh vực pháp luật cũng được xác định là khâu đột phá, với định hướng hoàn thiện cơ sở dữ liệu quốc gia về pháp luật, xây dựng đề án dữ liệu lớn, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong giải đáp pháp luật và phát triển Cổng Pháp luật quốc gia.

Sau gần một năm triển khai, Nghị quyết 66-NQ/TW đã đặt nền móng cho một cuộc cải cách thể chế sâu rộng. Những chuyển động từ năm 2025 cho thấy pháp luật đang từng bước được định vị không chỉ là công cụ quản lý nhà nước, mà còn là nguồn lực cạnh tranh, bảo đảm môi trường kinh doanh minh bạch, ổn định và thúc đẩy phát triển quốc gia trong giai đoạn mới.