TP.HCM phát triển 28 tuyến metro, mở rộng không gian đô thị theo mô hình TOD

TP.HCM đang triển khai lập Quy hoạch tổng thể với tầm nhìn 100 năm, trong đó mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD) được xác định là giải pháp trọng tâm nhằm chuyển đổi mô hình phát triển, khai thác hiệu quả quỹ đất và đáp ứng mục tiêu hoàn thành mạng lưới đường sắt đô thị vào năm 2045 theo Nghị quyết 09-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Theo dự thảo Quy hoạch tổng thể, thành phố sẽ chuyển từ tư duy ưu tiên "tốc độ di chuyển" sang nâng cao "tính tiếp cận", hướng tới mô hình đô thị 20-60 phút và phát triển siêu đô thị "đa cực - tích hợp - siêu kết nối".

Toàn vùng TP.HCM (mới) dự kiến phát triển 28 tuyến metro với tổng chiều dài khoảng 1.100km, tổng vốn đầu tư khoảng 72,1 tỷ USD; trong đó TP.HCM khoảng 40,2 tỷ USD, Bình Dương 22,6 tỷ USD và Bà Rịa - Vũng Tàu 9,3 tỷ USD. Quỹ đất tiềm năng phát triển TOD đến năm 2030 ước khoảng 21.000ha.

Lộ trình triển khai được chia thành ba giai đoạn. Giai đoạn 2025-2030, thành phố sẽ thí điểm 5-7 khu TOD dọc metro số 1, metro số 2 và nút giao Vành đai 3; đưa chiều dài mạng lưới metro lên 187km, nâng tỷ lệ đảm nhận của giao thông công cộng lên 35-40%, đồng thời vận hành Quỹ phát triển TOD và hoàn thành Vành đai 3 trong năm 2026.

Giai đoạn 2030-2035 sẽ mở rộng lên 10-15 nút TOD quy mô lớn, phát triển 275km metro, nâng thị phần giao thông công cộng lên 50-60% và dự kiến hoàn thành Vành đai 4 vào năm 2029.

Đến giai đoạn 2035-2045, thành phố hướng tới hoàn chỉnh 700km đường sắt đô thị liên thông toàn vùng, đưa thị phần giao thông công cộng vượt 60%, bảo đảm 80% cư dân đô thị sống trong bán kính 10 phút đi bộ đến ga, góp phần giảm trên 30% phương tiện cơ giới cá nhân và hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.

Quy hoạch TOD được phân thành ba cấp gồm cấp vùng, cấp thành phố và cấp khu vực, gắn với các đầu mối giao thông trọng điểm, các trung tâm phân phối giao thông và hệ thống đô thị vệ tinh.

Không gian quanh các ga metro cũng được chia thành ba vùng phát triển trong bán kính 200m, 500m và 800m nhằm ưu tiên đô thị đi bộ, phát triển đa chức năng và tăng cường kết nối giao thông công cộng.

Các chuyên gia cho rằng để TOD phát huy hiệu quả, TP.HCM cần đẩy nhanh quy hoạch chi tiết quanh các ga metro, đặc biệt trên hành lang metro số 1, đồng thời hoàn thiện cơ chế về đất đai, quy hoạch và huy động nguồn lực đầu tư.

Bên cạnh đó, cần bảo đảm yếu tố công bằng xã hội thông qua bố trí nhà ở xã hội quanh các ga, để TOD không chỉ là mô hình quy hoạch mà còn trở thành động lực phát triển đô thị bền vững trong giai đoạn mới.