Từ 458 đôi giày giả mạo nhãn hiệu: Ranh giới giữa xử phạt hành chính và xử lý hình sự

458 đôi giày và ngưỡng trách nhiệm hình sự

TAND Khu vực 2 - Hà Nội vừa mở phiên tòa xét xử sơ thẩm Nguyễn Đình Quý về tội “Xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp” theo khoản 1 Điều 226 Bộ luật Hình sự (BLHS).

Theo cáo trạng, ngày 5/1/2026, lực lượng chức năng kiểm tra Cửa hàng Copsneaker - Hộ kinh doanh thời trang Đình Quý tại phố Chùa Láng, Hà Nội, phát hiện 458 đôi giày mang nhãn hiệu Nike và Adidas, tổng trị giá hơn 340 triệu đồng. Số hàng không có hóa đơn, chứng từ và được xác định là hàng hóa giả mạo các nhãn hiệu đang được bảo hộ tại Việt Nam.

Quá trình điều tra, Quý khai biết những đôi giày này không phải hàng chính hãng và khi bán giới thiệu là hàng “copy 1:1”, “fake chất lượng cao”, có giá thấp hơn hàng chính hãng khoảng 2-3 lần. Việc kinh doanh được thực hiện cả tại cửa hàng, trên website và TikTok. Sau khi trừ chi phí, Quý khai thu lợi 100 triệu đồng.

Vụ án đặt ra vấn đề đáng quan tâm đối với các hộ, cá nhân kinh doanh: khi nào việc bán hàng giả mạo nhãn hiệu chỉ bị xử phạt hành chính và khi nào có thể chuyển sang xử lý hình sự?

Không phải cứ bán hàng giả mạo nhãn hiệu là bị khởi tố

Điều 12 Nghị định 99/2013/NĐ-CP, đã được sửa đổi, bổ sung, quy định xử phạt đối với các hành vi sản xuất, nhập khẩu, buôn bán, chào hàng, tàng trữ để bán, trưng bày để bán, vận chuyển hàng hóa giả mạo nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý mà chưa tới mức truy cứu trách nhiệm hình sự. Mức xử phạt được xác định theo tính chất hành vi và giá trị hàng hóa vi phạm; đồng thời có thể áp dụng các biện pháp như tịch thu tang vật, buộc tiêu hủy hàng hóa vi phạm, buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp.

Ranh giới hình sự được xác định rõ hơn tại Điều 226 BLHS.

Theo khoản 1 Điều này, người cố ý xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp đối với nhãn hiệu hoặc chỉ dẫn địa lý đang được bảo hộ tại Việt Nam có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự khi thuộc một trong các trường hợp: thu lợi bất chính từ 100 triệu đồng đến dưới 300 triệu đồng; gây thiệt hại cho chủ sở hữu từ 200 triệu đồng đến dưới 500 triệu đồng; hoặc hàng hóa vi phạm trị giá từ 200 triệu đồng đến dưới 500 triệu đồng.

Khung hình phạt tương ứng là phạt tiền từ 50 triệu đồng đến 500 triệu đồng hoặc cải tạo không giam giữ đến 3 năm.

Như vậy, pháp luật không chỉ nhìn vào số lượng sản phẩm. Việc có 10, 100 hay 458 sản phẩm không tự nó quyết định hành vi đã đến mức xử lý hình sự. Những yếu tố quan trọng là tính chất cố ý của hành vi, đối tượng quyền đang được bảo hộ và các ngưỡng về thu lợi bất chính, thiệt hại hoặc trị giá hàng hóa vi phạm theo Điều 226 BLHS.

Trong vụ án nêu trên, cáo trạng xác định 458 đôi giày giả mạo nhãn hiệu có tổng trị giá hơn 340 triệu đồng và truy tố bị cáo theo khoản 1 Điều 226 BLHS. Đây là mức nằm trong khoảng trị giá hàng hóa vi phạm từ 200 triệu đồng đến dưới 500 triệu đồng được quy định tại khoản 1 của điều luật.

Bán hàng trên mạng vẫn phải chịu trách nhiệm

Một điểm đáng lưu ý khác là phương thức kinh doanh trên môi trường số không làm thay đổi bản chất pháp lý của hành vi. Trong vụ việc này, hàng hóa được quảng cáo và bán qua TikTok, website bên cạnh cửa hàng trực tiếp.

Vì vậy, với hộ kinh doanh và người bán hàng online, những cách gọi phổ biến như “hàng fake”, “replica”, “copy 1:1” không làm mất đi yếu tố xâm phạm nếu hàng hóa thực tế giả mạo nhãn hiệu đang được pháp luật bảo hộ.

Trước đó, năm 2024, Quý từng bị cơ quan quản lý thị trường xử phạt hành chính về hành vi buôn bán hàng hóa giả mạo nhãn hiệu.

Tại phiên tòa, HĐXX đã quyết định trả hồ sơ để điều tra bổ sung, sau khi đại diện VKS đề nghị làm rõ tình tiết mới liên quan đến nguồn gốc hơn 3 tỷ đồng trong tài khoản ngân hàng của bị cáo. Do đó, vụ án chưa có bản án có hiệu lực pháp luật và việc xác định bị cáo có tội, cũng như trách nhiệm hình sự cụ thể, thuộc thẩm quyền của cơ quan tiến hành tố tụng và Tòa án theo quy định pháp luật.

Từ vụ việc này, bài học pháp lý đối với người kinh doanh khá rõ: Hàng hóa giả mạo nhãn hiệu không chỉ đối diện nguy cơ bị tịch thu, tiêu hủy và xử phạt hành chính. Khi hành vi thỏa mãn các dấu hiệu và ngưỡng định lượng của Điều 226 BLHS, ranh giới có thể chuyển từ vi phạm hành chính sang trách nhiệm hình sự.