Việt Nam có thêm 2 di sản tư liệu được UNESCO ghi danh

Ngày 5/11, tại Jakarta (Indonesia), Ủy ban Chương trình Ký ức thế giới khu vực châu Á – Thái Bình Dương (MOWCAP) đã nhất trí ghi danh hai hồ sơ của Việt Nam là Ma nhai núi Non Nước và Văn bia Phố Hiến vào Danh mục Ký ức thế giới khu vực.

Quyết định được thông qua trong khuôn khổ Kỳ họp toàn thể lần thứ 11 của MOWCAP, diễn ra từ ngày 2 đến 6/11/2026. Đây là sự ghi nhận quốc tế đối với giá trị lịch sử, văn hóa và tư liệu của hai di sản, đồng thời đánh dấu thêm một kết quả trong nỗ lực bảo tồn, phát huy di sản tư liệu của Việt Nam.

Hai kho tư liệu quý lưu giữ dấu ấn lịch sử

Ma nhai núi Non Nước, tỉnh Ninh Bình, gồm 43 văn khắc được khắc trực tiếp trên vách núi, có niên đại từ thế kỷ XIV đến thế kỷ XX. Nội dung được thể hiện bằng chữ Hán, chữ Nôm và chữ Quốc ngữ, bao gồm các tác phẩm thơ, văn, bài ký và ngự bút của các bậc quân vương, danh nhân, học giả, thi sĩ qua nhiều thời đại.

Trong số đó, tiêu biểu là tác phẩm Dục Thúy sơn Linh Tế tháp ký của Trương Hán Siêu, được khắc năm 1343. Đây là một trong những tư liệu có giá trị, góp phần phản ánh đời sống văn hóa, tư tưởng và nghệ thuật của các thời kỳ lịch sử.

Không đơn thuần là những văn bản được lưu giữ trên đá, hệ thống ma nhai còn cung cấp nguồn tư liệu nguyên gốc phục vụ nghiên cứu lịch sử, văn học, ngôn ngữ và nghệ thuật thư pháp Việt Nam.

Trong khi đó, Văn bia Phố Hiến tại tỉnh Hưng Yên gồm 41 văn bia chữ Hán và chữ Nôm, có niên đại từ thế kỷ XVII đến đầu thế kỷ XX. Các văn bia hiện được lưu giữ tại những di tích thuộc Khu di tích quốc gia đặc biệt Phố Hiến.

Hệ thống văn bia là nguồn sử liệu quan trọng, phản ánh quá trình hình thành, phát triển của Phố Hiến, thương cảng quốc tế từng giữ vị trí đáng kể trong mạng lưới giao thương của Việt Nam và khu vực.

Thông qua những ghi chép được lưu giữ, các nhà nghiên cứu có thêm căn cứ để tìm hiểu lịch sử giao lưu kinh tế, văn hóa và đời sống xã hội tại thương cảng này qua nhiều thế kỷ.

Dù mang những đặc trưng riêng, cả hai bộ tư liệu đều có giá trị trong việc tái hiện lịch sử, nhận diện các mối liên hệ văn hóa và quá trình giao lưu giữa Việt Nam với khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Việc được MOWCAP ghi danh tiếp tục khẳng định ý nghĩa của các nguồn tư liệu nguyên gốc đối với hoạt động nghiên cứu, bảo tồn và chia sẻ những giá trị lịch sử, văn hóa.

Phát huy vai trò ngoại giao văn hóa trong bảo tồn di sản

Theo Bộ Ngoại giao, trong quá trình xây dựng và hoàn thiện hồ sơ đề cử, Bộ Ngoại giao và Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam đã phối hợp chặt chẽ với hai địa phương Ninh Bình, Hưng Yên, hỗ trợ trao đổi chuyên môn, kết nối các chuyên gia trong nước và quốc tế cùng các cơ quan thuộc UNESCO và MOWCAP.

Hoạt động phối hợp tập trung vào việc hoàn thiện căn cứ khoa học, bổ sung tư liệu, làm rõ những giá trị đặc sắc cũng như ý nghĩa khu vực của từng di sản.

Thông qua các kênh đối ngoại tại Paris và trong khu vực, Việt Nam cũng chủ động giới thiệu hai hồ sơ, tăng cường trao đổi, vận động sự quan tâm và ủng hộ của các đối tác quốc tế.

Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Ngô Lê Văn, Chủ tịch Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam, đánh giá cao vai trò của Chương trình Ký ức thế giới trong việc bảo vệ, phát huy các giá trị văn hóa và lịch sử toàn cầu.

Thứ trưởng ghi nhận sự phối hợp của các cơ quan chức năng, chuyên gia trong nước và quốc tế, đặc biệt là những nỗ lực bền bỉ của các thế hệ lãnh đạo và nhân dân hai tỉnh Ninh Bình, Hưng Yên trong công tác gìn giữ, bảo vệ di sản.

Theo Thứ trưởng Ngô Lê Văn, Bộ Ngoại giao và Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam sẽ tiếp tục đồng hành cùng các bộ, ngành, địa phương trong bảo tồn và phát huy giá trị hai di sản tư liệu vừa được ghi danh.

Cùng với đó, Việt Nam sẽ tăng cường hợp tác với UNESCO và các đối tác quốc tế, kết nối nguồn lực, giới thiệu các giá trị di sản thông qua hoạt động đối ngoại, góp phần quảng bá hình ảnh và nâng cao vị thế của các địa phương cũng như đất nước.

Với việc bổ sung Ma nhai núi Non Nước và Văn bia Phố Hiến, Việt Nam hiện có tổng cộng 13 di sản tư liệu được ghi danh trong Chương trình Ký ức thế giới của UNESCO.

Trong đó, 4 di sản tư liệu được ghi danh ở cấp thế giới và 9 di sản tư liệu được ghi danh ở cấp khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Kết quả này phản ánh sự phong phú của kho tàng di sản tư liệu Việt Nam, đồng thời ghi nhận những nỗ lực của các cơ quan, địa phương và cộng đồng trong gìn giữ những nguồn sử liệu có giá trị.

Việc ghi danh hai di sản còn góp phần thúc đẩy hợp tác quốc tế trong nghiên cứu, bảo tồn, giới thiệu di sản, qua đó tăng cường hiểu biết về lịch sử và văn hóa Việt Nam.

Đây cũng là kết quả của sự phối hợp giữa công tác chuyên môn về di sản với hoạt động ngoại giao văn hóa, góp phần nâng cao vị thế của Việt Nam trong các chương trình hợp tác văn hóa của UNESCO.