Việt Nam đứng trước cơ hội trở thành điểm đến mới của tài phán trọng tài khu vực

Theo Chủ tịch VIAC, những năm gần đây, hoạt động thương mại, đầu tư và kinh doanh quốc tế đang thay đổi nhanh chóng dưới tác động của chuyển dịch chuỗi cung ứng, biến động địa chính trị, chuyển đổi số và sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ.

Ông cho rằng những biến động này không chỉ tạo ra cơ hội phát triển mà còn đặt ra nhiều thách thức đối với thể chế quốc tế cũng như hệ thống pháp luật của mỗi quốc gia.

“Các tranh chấp thương mại và đầu tư hiện nay gia tăng cả về số lượng, quy mô giá trị, tính phức tạp và yếu tố xuyên biên giới”, GS.TS. Lê Hồng Hạnh nhấn mạnh.

Đặc biệt, theo ông, các tranh chấp liên quan đến FinTech, tài sản số, sở hữu trí tuệ hay sự luân chuyển các dòng tài chính quốc tế đang đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với cơ chế giải quyết tranh chấp.

Trong bối cảnh đó, trọng tài, hòa giải và các phương thức giải quyết tranh chấp thay thế (ADR) được đánh giá là cơ chế phù hợp nhờ tính linh hoạt, hiệu quả, công bằng và khả năng tiệm cận các chuẩn mực quốc tế.

Chủ tịch VIAC cho biết tài phán trọng tài hiện đã hiện diện rộng rãi trong đời sống kinh tế - pháp lý tại nhiều quốc gia và ngày càng được sử dụng phổ biến trong các thỏa thuận thương mại, đầu tư quốc tế.

Đáng chú ý, châu Á đang chứng kiến sự trỗi dậy mạnh mẽ của tài phán trọng tài, kể cả tại những quốc gia có truyền thống pháp luật dân sự lâu đời.

“Châu Á không còn là vùng trũng của tài phán trọng tài mà đang dần trở thành khu vực phát triển năng động nhất của tài phán trọng tài và ADR”, ông Hạnh nhận định.

Theo lãnh đạo VIAC, sự dịch chuyển này mở ra nhiều cơ hội cho Việt Nam trong việc phát triển trọng tài và ADR trở thành một thiết chế giải quyết tranh chấp có tính cạnh tranh quốc tế.

Ông cho biết cùng với quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, nhu cầu sử dụng trọng tài và ADR tại Việt Nam đang gia tăng rõ rệt, không chỉ về số lượng vụ việc mà còn ở yêu cầu về chất lượng dịch vụ và chuẩn mực pháp lý.

Điều này đặt ra yêu cầu đối với các tổ chức trọng tài, trọng tài viên, hòa giải viên, luật sư và cộng đồng hành nghề pháp lý tại Việt Nam phải tiếp tục đổi mới và nâng cao chất lượng hoạt động.

Theo GS.TS. Lê Hồng Hạnh, thời gian qua VIAC đã thúc đẩy nhiều hoạt động cải cách nhằm nâng cao chất lượng giải quyết tranh chấp, trong đó có việc xây dựng và ban hành Quy tắc Tố tụng Trọng tài VIAC 2026.

Quy tắc mới được xây dựng theo hướng hiện đại, linh hoạt, tiệm cận chuẩn mực quốc tế và phù hợp hơn với thực tiễn giải quyết tranh chấp hiện nay.

“Chúng tôi kỳ vọng những bước đi kiên định, sáng tạo của VIAC sẽ góp phần nâng cao hiệu quả tài phán trọng tài tại Việt Nam, tăng cường niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp và từng bước đưa hoạt động trọng tài trở thành lựa chọn phổ biến của doanh nghiệp, nhà đầu tư”, Chủ tịch VIAC nhấn mạnh.

Đề cập đến Tuần lễ Trọng tài và Hòa giải Việt Nam 2026 với chủ đề “Trọng tài và ADR: Vươn tầm cao mới”, ông Hạnh cho biết sự kiện năm nay tạo ra diễn đàn kết nối rộng mở giữa các tổ chức trọng tài, hòa giải, giới chuyên gia, luật sư, doanh nghiệp và nhà hoạch định chính sách trong nước và quốc tế.

Đây cũng là lần đầu tiên VIAC phối hợp với Hội Luật gia Việt Nam đồng tổ chức sự kiện, qua đó mở rộng không gian trao đổi về định hướng phát triển của trọng tài và ADR tại Việt Nam trong giai đoạn mới.

Theo Ban tổ chức, Tuần lễ năm nay có sự tham dự của gần 20 tổ chức trọng tài và hòa giải quốc tế, hơn 50 đối tác trong và ngoài nước cùng 15 nhà tài trợ đồng hành chương trình.

GS.TS. Lê Hồng Hạnh cho rằng sự tham gia của các tổ chức trọng tài quốc tế thể hiện mối quan tâm ngày càng lớn đối với sự phát triển của ADR tại Việt Nam, đồng thời mở ra nhiều cơ hội hợp tác, trao đổi kinh nghiệm và tăng cường kết nối giữa cộng đồng trọng tài Việt Nam với mạng lưới quốc tế.