Xuất nhập khẩu Việt Nam 2026: Giữ đà xuất khẩu, siết chặt quản lý xuất xứ

Năm 2025 ghi dấu mốc quan trọng của hoạt động xuất nhập khẩu Việt Nam khi tổng kim ngạch đạt khoảng 930 tỷ USD, tăng 18,2% so với năm 2024, tương đương mức tăng tuyệt đối khoảng 143 tỷ USD. Trong đó, xuất khẩu tăng trưởng 17%, vượt xa kế hoạch đề ra, cao hơn nhiều nền kinh tế trong khu vực và chỉ đứng sau mức tăng cao nhất trong giai đoạn 2021-2025.

Kết quả này phản ánh nỗ lực phục hồi mạnh mẽ của nền kinh tế sau giai đoạn chịu tác động của dịch bệnh và đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy nhiên, theo đánh giá của cơ quan quản lý, thành tích của năm 2025 mới chỉ là nền tảng. Khi bước sang năm 2026, mục tiêu đặt ra cho xuất khẩu được xem là khó khăn hơn đáng kể.

Hoàn thiện thể chế để giữ đà tăng trưởng

Ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), cho biết năm 2026, kim ngạch xuất khẩu dự kiến tăng trên 8% so với năm trước. Cùng với đó, cán cân thương mại được kỳ vọng tiếp tục xuất siêu trên 23 tỷ USD, tăng khoảng 15% so với năm 2025. Đây là những chỉ tiêu thách thức trong bối cảnh nhiều thị trường lớn gia tăng các rào cản kỹ thuật, tiêu chuẩn môi trường, lao động và yêu cầu truy xuất nguồn gốc.

Ngay từ đầu năm 2026, Bộ Công Thương đã xác định hoàn thiện thể chế là một trong những nhiệm vụ trọng tâm nhằm tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu. Theo kế hoạch, Cục Xuất nhập khẩu sẽ tập trung xây dựng và trình ban hành 4 nghị định quan trọng, bao gồm: Nghị định hướng dẫn thi hành Luật Quản lý ngoại thương; Nghị định về xuất xứ hàng hóa theo Luật Quản lý ngoại thương; Nghị định quy định tiêu chí xác định xuất xứ Việt Nam đối với hàng hóa lưu thông trong nước; và nghị định về kinh doanh xuất, nhập khẩu gạo thay thế các văn bản hiện hành.

Song song với đó, các Thông tư không còn phù hợp sẽ được rà soát, tổng hợp ý kiến từ địa phương và các đơn vị liên quan để đề xuất sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế, bảo đảm tính đồng bộ và phù hợp với thực tiễn hoạt động của doanh nghiệp.

Ở góc độ mở cửa thị trường, Cục Xuất nhập khẩu tiếp tục phối hợp với các đơn vị trong và ngoài Bộ thúc đẩy đàm phán, tháo gỡ rào cản. Trong đó có việc làm việc với phía Mexico nhằm bổ sung các nhà máy thép của Việt Nam vào danh sách được phép xuất khẩu, cũng như rà soát việc thực thi cam kết đối với hàng dệt may xuất khẩu sang thị trường này.

Ngoài ra, các cuộc đàm phán FTA mới, đàm phán nâng cấp các hiệp định hiện có và Hiệp định thương mại đối ứng công bằng, cân bằng giữa Việt Nam và Hoa Kỳ được kỳ vọng sẽ mở thêm dư địa cho xuất khẩu trong thời gian tới.

Siết chặt quản lý xuất xứ hàng hóa

Một nội dung được đặc biệt nhấn mạnh trong năm 2026 là quản lý xuất xứ hàng hóa. Theo lãnh đạo Bộ Công Thương, thương mại quốc tế đang diễn biến phức tạp, nhiều biện pháp phòng vệ và rào cản mới được áp dụng, đòi hỏi Việt Nam phải tăng cường kiểm soát chống gian lận xuất xứ và chuyển tải bất hợp pháp.

Từ năm 2025, Bộ Công Thương đã triển khai nhiều quy định mới, trong đó có Nghị định 146/2025/NĐ-CP và các Thông tư 38/2025/TT-BCT, 40/2025/TT-BCT, có hiệu lực từ ngày 1/7/2025. Các văn bản này điều chỉnh cơ chế phân cấp, phân quyền trong quản lý xuất xứ, tạo điều kiện cho 22/34 Sở Công Thương địa phương trực tiếp cấp C/O, qua đó rút ngắn thời gian và giảm chi phí cho doanh nghiệp.

Hệ thống cấp C/O cũng được sắp xếp lại theo hướng thống nhất đầu mối, tăng cường kiểm soát nhưng vẫn bảo đảm thuận lợi cho hoạt động xuất khẩu. Những mặt hàng có nguy cơ cao bị điều tra phòng vệ thương mại như gỗ dán, đồ nội thất, thép, đá nhân tạo được đưa vào diện theo dõi, cảnh báo sớm.

Bộ Công Thương hiện đang tiếp tục hoàn thiện dự thảo nghị định hướng dẫn Luật Quản lý ngoại thương về xuất xứ hàng hóa, phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành liên quan nhằm bảo đảm quy định chặt chẽ, khả thi và phù hợp với thực tiễn, qua đó hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao khả năng tuân thủ và tận dụng ưu đãi từ các hiệp định thương mại tự do.